ابراهیم نوری گوشکی، متخصص پزشکی خانواده و عضو هیات مدیره انجمن علمی متخصصین پزشکی خانواده ایران، در مقالهای به موضوع ایمنی بیمار و ارتباط آن با برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع پرداخت.
بیمار برای بهتر شدن به نظام سلامت مراجعه میکند، نه برای آنکه در مسیر درمان آسیب تازهای ببیند. هر بار که فردی وارد مطب، درمانگاه، بیمارستان یا داروخانه میشود، با یک انتظار اساسی قدم میگذارد: مراقبت باید به حفظ یا بهبود سلامت او کمک کند و تا حد امکان از آسیب قابل پیشگیری جلوگیری شود. این انتظار، نه یک امتیاز اضافی، بلکه بخشی از معنای مراقبت باکیفیت و انسانمحور است.
بیشتر بخوانید: کاهش خطر بیماری قلبی با پایبندی به داروهای فشارخون
نقش نظام سلامت در ایمنی بیمار
ایمنی بیمار را نمیتوان فقط به دقت یک پزشک، مهارت یک پرستار یا رعایت یک دستورالعمل تقلیل داد. ایمنی، حاصل عملکرد یک نظام است؛ نظامی که در آن تشخیص به موقع، تجویز درست، ارتباط مؤثر، دسترسی عادلانه، پیگیری مستمر و مشارکت بیمار در تصمیمگیری، در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
سازمان جهانی بهداشت، موضوع روز جهانی ایمنی بیمار ۲۰۲۶ را «مراقبت ایمن برای بیماریهای غیر واگیر» و شعار آن را «مراقبت ایمن برای زندگی» (Safe care for life) اعلام کرده است. این انتخاب، بر واقعیتی مهم تأکید دارد: مراقبت از بسیاری از بیماران، یک رویداد کوتاه نیست؛ مسیری طولانی است که ممکن است از پیشگیری و تشخیص آغاز شود و سالها درمان، پایش، توانبخشی و خود مراقبتی را در بر گیرد.
پزشک خانواده بهعنوان نقطه اتکای بیمار
در پاسخ به این پرسش که آیا کل مسیر مراقبت برای بیمار ایمن طراحی شده است یا خیر، نقش پزشک خانواده اهمیت ویژهای پیدا میکند. پزشک خانواده فقط پزشکی نیست که بیمار را در یک ویزیت معاینه میکند؛ بلکه میتواند نقطه اتکای مستمر بیمار در نظام سلامت باشد. پزشکی که وضعیت سلامت فرد را در طول زمان میشناسد، عوامل خطر را پیگیری میکند و در صورت نیاز، او را به مناسبترین سطح تخصصی هدایت میکند.
این نقش، بهویژه در بیماریهای غیر واگیر، مستقیماً با ایمنی بیمار ارتباط دارد. فرد مبتلا به دیابت، فشارخون، بیماری قلبی یا چند بیماری همزمان، معمولاً به مجموعهای از خدمات نیازمند است. اگر این خدمات بدون هماهنگی ارائه شوند، احتمال گسست اطلاعات، تداخل دارویی، تکرار آزمایشها و سردرگمی بیمار افزایش مییابد.
ایمنی بیمار و نظامهای حمایتی
ایمنی بیمار بدون شنیدن صدای بیمار کامل نمیشود. بیمار بیش از هر کس دیگری میداند که چه داروهایی مصرف میکند و چه علائمی در زندگی روزمره دارد. یک گفتوگوی ساده میتواند از آسیب پیشگیری کند. پزشک خانواده، به دلیل ارتباط مستمر با بیمار و خانواده، میتواند فضای مناسبی برای این گفتوگوها ایجاد کند.
ایمنی بیمار دیگر فقط به این پرسش محدود نمیشود که «آیا اقدام درمانی درست انجام شد؟»؛ بلکه باید بررسی شود که آیا کل مسیر مراقبت برای بیمار ایمن طراحی شده است. پزشک خانواده با شناخت پیشینه پزشکی، شرایط اجتماعی و سبک زندگی بیمار، میتواند در پاسخ به این پرسشها نقش مهمی ایفا کند.
بیشتر بخوانید: هشدار پلیسراه سمنان درباره لغزندگی جادهها؛ ۱۶ نفر مصدوم شدند · تحول بزرگ در نظام سلامت چابهار؛ پزشک خانواده ریلگذار عدالت درمانی
