روستای افین در شهرستان زیرکوه خراسان جنوبی، بهویژه به خاطر باغهای زرشک خود شناخته میشود که بخش مهمی از اقتصاد محلی را تشکیل میدهد. اما مسئله افین تنها به تولید زرشک محدود نمیشود. پرسش اصلی این است که چه مقدار از ارزش این محصول در خود روستا میماند و مردم افین چه سهمی از ثروتی دارند که در زنجیره تولید، فراوری و فروش زرشک شکل میگیرد.
ضرورت پیوند تولید و بازار
ترانه یلدا در این زمینه تأکید دارد که آموزش زمانی مؤثر است که به کار واقعی و مستمر متصل شود. او به تجربههای موفق در هند و پاکستان اشاره میکند، جایی که زنان تولیدکننده در کنار طراحان و مربیان قرار میگرفتند تا محصولات محلی را بهطور کامل طراحی، معرفی و به بازار عرضه کنند. از نظر یلدا، افین نیز به چنین پیوندی نیاز دارد. افزایش تولید بهتنهایی درآمد مردم را بیشتر نمیکند و بخشهای مهمی از ارزش محصول در فراوری، بستهبندی، طراحی و بازاریابی شکل میگیرد.
بیشتر بخوانید: تصاویر اختصاصی سیبیاس از خسارات ایران به پایگاههای آمریکا در خاورمیانه
مدل تولید بدون کارخانه
امیرحسین دهباشی بر این باور است که افین نباید بهعنوان روستایی فاقد ظرفیت اقتصادی تصور شود. او معتقد است که در فصل برداشت، نیروی کار جذب میشود و زرشک همچنان پایه مهم اقتصاد محلی است. اما مشکل اصلی، جایگاه تولیدکنندگان در زنجیره ارزش است. او به مدل «تولید بدون کارخانه» اشاره میکند که در آن نیازی به ایجاد کارخانهای بزرگ نیست و میتوان یک تعاونی محلی برای عرضه محصولات با هویت افین به بازار ایجاد کرد.
زرشک میتواند از فروش خام فاصله بگیرد و بهعنوان مربا، لواشک، آبزرشک و سایر محصولات با نام افین عرضه شود. در این میان، روایت محصول اهمیت فراوانی دارد؛ خریدار باید بداند این محصول از کجا آمده و چه نسبتی با زندگی مردم روستا دارد.
خوشههای صنعتی روستایی
محمدکریم آسایش این بحث را به «خوشههای صنعتی روستایی» پیوند میزند و بر این نکته تأکید دارد که اقتصاد افین نباید فقط به زرشک وابسته بماند. خشکسالی یکی از مسائل جدی منطقه است و به همین دلیل، گردشگری، صنایع دستی و دیگر کسبوکارهای محلی میتوانند در کنار کشاورزی قرار گیرند. او همچنین بر این باور است که مسئله ماندن یا رفتن جوانان فقط به شغل مربوط نیست؛ بلکه دسترسی به آموزش، درمان، خدمات رفاهی و امکانات زندگی نیز از عوامل مؤثر در این تصمیم است.
آسایش میافزاید که توسعه را نباید فقط در محدوده یک روستا دید و برنامهریزی در مقیاس منظومه روستایی میتواند بسیاری از کمبودهای خدماتی و اقتصادی را جبران کند.
چالشهای آینده و راهحلها
لیلا کفاشزاده بر بررسی نمونههای موفق تأکید دارد و معتقد است تجربه افین میتواند برای سایر روستاها نیز مفید باشد، به شرطی که روشهای کار و تصمیمگیری ثبت و بررسی شود. دهباشی همچنین از تغییرات فضایی در روستا و اثرات آن بر بافت اجتماعی و فرهنگی افین میگوید و تأکید دارد که هر برنامهای باید با ساختار اجتماعی آن هماهنگ باشد.
آب نیز از عوامل تعیینکننده آینده افین است و محدودیتهای ناشی از خشکسالی نشان میدهد که آینده روستا را نمیتوان تنها بر توسعه کشاورزی بنا کرد. ترانه یلدا بیان میکند که تجربه افین باید در دیگر نقاط خراسان جنوبی و شرق کشور مورد توجه قرار گیرد تا هر منطقه بتواند سهم بیشتری از ارزش محصولات خود را حفظ کند.
در نهایت، افین تنها یک روستای تولیدکننده زرشک یا یک مقصد گردشگری نیست؛ مسئله اصلی این است که چگونه میتوان تولید محلی را به درآمد پایدار برای مردم محلی تبدیل کرد. این امر نیازمند پیوند بین بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی است تا مردم افین تنها بهعنوان تولیدکنندگان مواد خام شناخته نشوند و سهم بیشتری از ارزش فعالیتهای اقتصادی در خود روستا باقی بماند.
بیشتر بخوانید: دستگیری ۳ عضو باند سرقت مسلحانه در ایرانشهر · بهرهبرداری از طرح هادی روستای دوشان سنندج با اعتبار ۵۰ میلیارد ریالی
