محمدحسین جهانپناه: دهم ژوئن امسال، آکادمی علوم نروژ نام ۱۰ دانشمند از سه قاره و ۹ ملیت را بهعنوان برندگان جایزه کاولی ۲۰۲۶ اعلام کرد. این جایزه هر دو سال یکبار، در سه حوزه اخترفیزیک، علوم نانو و علوم اعصاب برگزار میشود و طی آن برندگان هر بخش، یک میلیون دلار جایزه نقدی، یک مدال طلا و یک لوح افتخار را میان خود تقسیم میکنند.
دراینمیان مرگ هارالد پنجم (پادشاه نروژ) در ۲۸ آگوست امسال، درست در آستانه برگزاری این رویداد، تا حدی بر فضا و جزئیات برگزاری برنامههای آن سایه افکند. هرچند که در نهایت هر ۱۰ پژوهشگر مدالهای خود را روی سن سالن کنسرت اسلو از دست یوناس گار استوره، نخستوزیر نروژ، دریافت کردند.
بیشتر بخوانید: دانشگاه شهید بهشتی ظرفیت خوابگاهی بازسازی شده را اعلام کرد
تاریخچه جایزه کاولی
جایزه کاولی در اصل به فرد کاولی مهندس و کارآفرین نروژی-آمریکایی بازمیگردد که حالا چیزی حدود دو دهه از آغاز برگزاری آن میگذرد. کاولی که در سال ۱۹۲۷ در روستای کوچک ارسفیورد نروژ به دنیا آمده بود، پس از تحصیل فیزیک در دانشگاه صنعتی نروژ به آمریکا مهاجرت کرد و در سال ۱۹۵۸ شرکت کاولیکو را در لسآنجلس به راه انداخت. این شرکت به یکی از بزرگترین تأمینکنندگان حسگرهای صنعتی جهان بدل شد و محصولاتش حتی در پروژههایی مانند هواپیمای شناسایی اسآر-۷۱ بلکبرد و شاتلهای فضایی ناسا به کار رفت.
کاولی پس از فروش شرکتش در سال ۲۰۰۰، بنیاد کاولی را تأسیس کرد و از دل همین بنیاد بود که در سال ۲۰۰۵، از طریق مشارکتی میان بنیاد کاولی، آکادمی علوم نروژ و وزارت آموزش و پژوهش این کشور، جایزه کاولی متولد شد. نخستین دوره این جایزه در سال ۲۰۰۸ به هفت دانشمند از کشورهای مختلف اهدا شد. برندگان هر دوره را آکادمی علوم نروژ و براساس توصیه سه کمیته بینالمللی متشکل از دانشمندان برجسته هر رشته انتخاب میکند.
برندگان هر بخش و دستاوردهای علمی
امسال جایزه بخش اخترفیزیک به وسیلی بلوکوروف از دانشگاه کمبریج بریتانیا، آمینا هلمی از دانشگاه خرونینگن هلند و رودریگو ایباتا از مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه و دانشگاه استراسبورگ رسید. این پژوهشگران نشان دادند که راه شیری، برخلاف تصور دیرینهای که آن را کهکشانی آرام و پایدار میدانست، در طول میلیاردها سال حیات خود، کهکشانهای کوچکتر همسایه را بلعیده و از بقایای آنها بزرگتر شده است.
نقطه شروع این پژوهشها به سال ۱۹۹۴ برمیگردد؛ زمانی که رودریگو ایباتا و همکارانش کهکشان کوتوله کروی قوس را کشف کردند. ایباتا در سالهای بعد با استفاده از دادههای «بررسی دیجیتال آسمان اسلون»، ردپای این کهکشان را در قالب رشتهای عظیم از ستارگان یافت. این رشته ستارهای بعدها «جریان کشندی قوس» نام گرفت و به یکی از شواهد مهم برای نشاندادن ادغام تدریجی کهکشانهای کوچک با راه شیری تبدیل شد.
در بخش نانو، جایزه کاولی به اوا آندری از دانشگاه راتگرز، پابلو خاریو-هررو از مؤسسه فناوری ماساچوست و آلن مکدونالد از دانشگاه تگزاس در آستین رسید. این سه دانشمند با پژوهشهای بنیادین خود نشان دادند میتوان با تغییر بسیار کوچکی در نحوه قرارگرفتن لایههای بسیار نازک یک ماده، رفتار آن را به شکل چشمگیری تغییر داد.
بیشتر بخوانید: تعمیر ناوگان ریلی: گام جدید شاهرود در توسعه صنعت حمل و نقل · یوزپلنگ آمریکایی، گربهسانی که یوزپلنگ نیست
