تغییر الگوی خرید خانوارهای ایرانی تنها جابه‌جایی چند قلم کالا در سبد مصرف نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییرات عمیق در ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور است. افزایش هزینه‌های زندگی و تغییر اولویت‌های مصرف، سبد خرید خانوارها را دگرگون کرده است. این تغییرات تنها به کوچک‌تر شدن سبد مصرف محدود نمی‌شود، بلکه سبک زندگی و رفتار اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
از خرید ترجیحی به خرید ضروری
در سال‌های گذشته، خرید خانوارها بیشتر بر مبنای ترجیح و کیفیت بوده است. اما اکنون خریداران بیشتر به قیمت کالاها توجه می‌کنند. اولین سؤال بسیاری از خریداران نه «کدام نشان بهتر است» بلکه «کدام کالا ارزان‌تر است» یا «آیا می‌توانیم آن را بخریم» است. این تغییر رفتار مصرف‌کننده‌ها نشان از تحولات عمیق اقتصادی و اجتماعی دارد و کارشناسان بر این باورند که هرگاه درآمد خانوار با سرعتی کمتر از هزینه‌های زندگی افزایش یابد، الگوی مصرف نیز تغییر خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: قیمت عمده میوه و سبزیجات در تهران اعلام شد
کاهش خریدهای بادوام و روی آوردن به تعمیرات
با بررسی وضعیت بازار می‌توان دریافت که سهم کالاهای ضروری در سبد خرید خانوارها نسبت به گذشته افزایش یافته است. در مقابل، خرید کالاهای بادوام مانند لوازم خانگی و پوشاک با کیفیت، به تأخیر می‌افتد. بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند وسایل قدیمی خود را تعمیر کنند یا از کالاهای دست‌دوم استفاده نمایند. این تغییر رفتار نه تنها مختص کالاهای گران‌قیمت می‌شود، بلکه در بازار مواد غذایی نیز به وضوح دیده می‌شود. خریداران به دنبال کالاهای ارزان‌تر و بسته‌بندی‌های کوچک‌تر هستند.
عباسی، یکی از فروشندگان قدیمی مواد غذایی، می‌گوید: «در گذشته مشتری‌ها با لیست کامل برای خرید می‌آمدند، اما حالا بیشتر آنان قیمت‌ها را چند بار مقایسه می‌کنند و گاهی بخشی از خریدشان را حذف می‌کنند». این تغییرات منجر به افزایش حساسیت قیمتی در بین خریداران شده است. اکنون قیمت به مهم‌ترین معیار انتخاب تبدیل شده و خانوارها به دنبال محصولات با قیمت مناسب‌تر می‌گردند.
تغییر زمان‌بندی خریدها
تغییر در زمان‌بندی خریدها نیز یکی دیگر از نشانه‌های تغییر الگوی مصرف است. در گذشته، خانواده‌ها خریدهای خود را به‌صورت ماهانه انجام می‌دادند، اما اکنون بسیاری از مردم ترجیح می‌دهند خریدهای خود را به‌صورت هفتگی یا حتی روزانه انجام دهند. کارشناسان اعتقاد دارند که محدود بودن نقدینگی و نوسانات قیمت‌ها، دو علت اساسی این تغییر رفتار است. این نوع خرید به خانوارها کمک می‌کند تا مدیریت بهتری بر هزینه‌های خود داشته باشند، هرچند که ممکن است هزینه نهایی بیشتری به همراه داشته باشد.
رونق تعمیرات را می‌توان یکی دیگر از مهم‌ترین پیامدهای تغییر الگوی خرید دانست. تعمیر تلفن همراه، لوازم خانگی و دیگر کالاها در سال‌های اخیر افزایش چشمگیری داشته است. فعالان این حوزه گزارش می‌دهند که مراجعه مردم برای تعمیر وسایل نسبت به چند سال قبل بیشتر شده و بسیاری از آنها ترجیح می‌دهند به جای خرید کالای جدید، وسایل خود را تعمیر کنند. این اقدام از یک سو ممکن است به مدیریت منابع و کاهش پسماند کمک کند، اما از سوی دیگر نشان‌دهنده فشار اقتصادی بر خانوارها است.
بیشتر بخوانید: اتوبوس‌های کرمان تا پایان آبان رایگان شدند · احمد میدری از تغییر شیوۀ شناسایی مشمولان حمایت‌های اجتماعی خبر داد
