خاموشی مشعلها در صنعت نفت ایران به فرصتی برای افزایش بهرهوری و کاهش آلودگی تبدیل شده است. سالها شعلههای بلند مشعل در مناطق نفتخیز، تصویری آشنا از صنعت نفت ایران بود؛ شعلههایی که بخشی از گازهای همراه نفت و گازهای مازاد را میسوزاندند تا از تجمع و ایجاد خطر در تأسیسات جلوگیری شود. اما امروز نگاه به این شعلهها تغییر کرده است.
تبدیل خاموشی مشعلها به یک فرصت اقتصادی
خاموشی فلرها دیگر صرفا یک اقدام زیستمحیطی نیست، بلکه به موضوعی در پیوند با امنیت انرژی، افزایش بهرهوری، حفظ منابع هیدروکربوری و ایجاد ارزش اقتصادی تبدیل شده است. در دولت چهاردهم، جمعآوری گازهای مشعل و کاهش فلرینگ، با تأکید رئیسجمهوری، در شمار اولویتهای مقابله با آلودگی هوا و همزمان افزایش ظرفیت گاز قابل استفاده برای مواجهه با ناترازی انرژی قرار گرفته است. وزارت نفت نیز این موضوع را به یکی از محورهای مهم برنامههای خود تبدیل کرده است.
بیشتر بخوانید: مدیریت ایران بر عبور کشتیها از تنگه هرمز عذرخواهی کرد
اهمیت این رویکرد از آنجا ناشی میشود که گاز مشعل در حقیقت بخشی از ثروت تولیدشده در فرایند استخراج نفت است که پیش از این بدون ایجاد ارزش اقتصادی در هوا میسوخت. هر مترمکعب گازی که در مشعل از بین میرود، علاوه بر انتشار آلایندهها و گازهای گلخانهای، بخشی از یک منبع انرژی است که میتوانست برای تولید برق، خوراک صنایع، تزریق به شبکه گاز یا تولید محصولات با ارزش افزوده مورد استفاده قرار گیرد.
سرمایهگذاری و مشارکت بخش خصوصی
در دو سال گذشته، این تغییر نگاه در سیاستگذاری و نحوه اجرای پروژهها نمود بیشتری پیدا کرده است. بهجای آنکه جمعآوری گازهای مشعل صرفا به عنوان پروژهای هزینهبر و وابسته به منابع دولتی دیده شود، ظرفیت بخش خصوصی و غیردولتی نیز وارد این عرصه شده است. امضای ۲۳ قرارداد برای جمعآوری گازهای همراه و مشعل و فراهمشدن زمینه خاموشی ۵۷ مشعل در استان خوزستان، نشانهای از همین تغییر رویکرد است.
برآوردها نشان میدهد اجرای این قراردادها میتواند سالانه بیش از ۸۰۰ میلیون دلار درآمد برای کشور از محل گازهایی ایجاد کند که پیش از این سوزانده میشدند. جمعآوری گاز مشعل نیازمند سرمایهگذاری در شبکههای جمعآوری، خطوط انتقال، تقویت فشار و تأسیسات فراورش است. در گذشته، بخش قابل توجهی از این هزینهها میتوانست به عنوان هزینهای برای کاهش آلایندگی تلقی شود، اما اکنون مدل اقتصادی پروژهها بهگونهای در حال تغییر است که گاز جمعآوریشده و محصولات حاصل از فراورش آن، خود به منبع درآمد تبدیل میشوند.
هر واحد گاز جمعآوریشده، علاوه بر کاهش آلودگی، امکان ورود خوراک بیشتری به چرخه تولید و فراورش را فراهم میکند. از این منظر، خاموشی مشعلها با مسئله ناترازی انرژی نیز ارتباط مستقیم پیدا میکند. ایران در شرایطی قرار دارد که افزایش مصرف گاز، بهویژه در بخش خانگی و نیروگاهی، ضرورت استفاده حداکثری از منابع موجود را افزایش داده است.
هدفگذاری برای جمعآوری حدود ۹۰ درصد گازهای مشعل تا پایان سال ۱۴۰۶، نشان میدهد که برنامه خاموشی فلرها به یک اقدام مقطعی محدود نشده و بخشی از یک مسیر بلندمدت است. در این مسیر، خاموششدن ۵۷ مشعل را باید یک دستاورد قابل توجه، اما نه نقطه پایان، تلقی کرد.
اکنون صنعت نفت در حال تغییر معنای مشعل است. شعلهای که سالها نماد اتلاف گاز و آلودگی بود، میتواند به نشانهای از یک فرصت اقتصادی تبدیل شود. اگر این روند با همین نگاه اقتصادی و فناورانه ادامه یابد، خاموشی مشعلها تنها به کاهش آلودگی مناطق نفتخیز منتهی نخواهد شد، بلکه بخشی از گازهای هدررفته را به چرخه تولید بازمیگرداند و از این مسیر، به افزایش بهرهوری و تقویت توان صنعت نفت برای مواجهه با ناترازی انرژی کمک خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: برخورد سوپر نفتکش متخلف با مینهای ایرانی در تنگه هرمز · Sinopec: کاهش ۸.۹ درصدی تقاضای نفت چین در ۲۰۲۶
