دورریز غذا در ایران در شرایطی که قیمت مواد غذایی به یکی از دغدغه‌های اصلی خانوار تبدیل شده، یک تناقض آشکار به نظر می‌رسد. خانواده‌ای که برای خرید گوشت، برنج، نان، میوه یا لبنیات هزینه بیشتری می‌پردازد، چرا باید بخشی از همان مواد غذایی را در نهایت راهی سطل زباله کند؟ اگر غذا گران شده، منطقی است که ارزش آن بیشتر احساس شود و مصرف‌کننده با دقت بیشتری خرید کند، اندازه وعده‌ها را کنترل کند و برای باقی‌مانده غذا برنامه داشته باشد. اما واقعیت پیچیده‌تر از این محاسبه ساده اقتصادی است.
چرا دورریز غذا اتفاق می‌افتد؟
دورریز غذا فقط نتیجه بی‌توجهی یا «اسراف‌کاری» فردی نیست؛ بلکه محصول مجموعه‌ای از رفتارهای خانوادگی، عادت‌های خرید، شیوه نگهداری، اندازه بسته‌بندی، سبک زندگی، مناسبات اجتماعی و حتی ساختار زنجیره تولید و توزیع مواد غذایی است. پژوهشی درباره خانوارهای بخش مرکزی یک شهرستان در مرکز ایران که با بررسی ۴۰۵ خانوار انجام شده، نشان می‌دهد خانوارها از نظر میزان ضایعات غذایی به گروه‌های مسرف، دارای ضایعات متوسط و صرفه‌جو تقسیم می‌شوند و مجموعه‌ای از متغیرهای اجتماعی و رفتاری مانند نگرش به ضایعات، دانش و مهارت کاهش آن، زیرساخت نگهداری و داشتن برنامه زمانی خرید و مصرف، با میزان دورریز ارتباط دارند.
بیشتر بخوانید: تغییرات نرخ ارز در مرکز مبادله؛ دلار صعودی، یورو نزولی
بنابراین، مسئله را نمی‌توان فقط با این گزاره توضیح داد که «مردم قدر غذا را نمی‌دانند». اتفاقاً گرانی می‌تواند بعضی شکل‌های دورریز را کاهش دهد و همزمان شکل‌های دیگری از هدررفت را باقی بگذارد. ممکن است یک خانواده هنگام خرید، مقدار کمتری گوشت بخرد، اما همچنان سبزی، میوه، نان یا غذای پخته‌شده‌ای را که به موقع مصرف نشده دور بریزد. در واقع، گران‌شدن غذا لزوماً به معنای اصلاح تمام عادت‌هایی نیست که پیش از افزایش قیمت باعث هدررفت می‌شده‌اند.
مسئله مدیریت مصرف در خانه
یکی از مهم‌ترین دلایل دورریز غذا، فاصله میان «خرید» و «مصرف» است. خرید یک تصمیم لحظه‌ای است، اما مصرف غذا فرایندی است که ممکن است چند روز یا چند هفته طول بکشد. اگر برنامه مصرف با برنامه خرید هماهنگ نباشد، مواد غذایی به‌تدریج از دسترس مصرف خارج می‌شوند. یخچال پر از ظرف‌های نیمه‌مصرف، میوه‌هایی که در انتهای کشوی یخچال فراموش شده‌اند، نان‌هایی که چند روز مانده‌اند و غذاهای پخته‌ای که قرار بوده «فردا» مصرف شوند، نمونه‌های ساده‌ای از همین مشکل‌اند. در این وضعیت، دورریز الزاماً ناشی از بی‌ارزش دانستن غذا نیست؛ گاهی ناشی از فراموشی، بی‌برنامگی و ناتوانی در مدیریت موجودی خانه است.
پژوهشی درباره رفتار خانوارهای شهر تهران نیز نشان داده است که متغیرهایی مانند شیوه نگهداری، نگرش محیط‌زیستی، عادت خرید، بسته‌بندی و توجه به تاریخ مصرف با رفتار کاهش پسماند غذایی ارتباط دارند. در این مطالعه، چهار متغیر ذخیره‌سازی، نگرش محیط‌زیستی، عادت خرید و بسته‌بندی و تاریخ انقضا در مجموع توانستند ۴۱ درصد تغییرات رفتار کاهش پسماند غذایی را پیش‌بینی کنند. این نتیجه به ظاهر ساده اما مهم است: بخشی از مشکل را باید در «مدیریت غذا در خانه» جست‌وجو کرد، نه فقط در میزان درآمد یا قیمت غذا.
بیشتر بخوانید: قیمت دلار و یورو در بازار آزاد به ۲,۵۸۴,۶۵۰ ریال رسید · صفحه اول روزنامه‌های کرمانشاه در دوازدهم مهر ماه منتشر شد
