تکیه اعظم برغان به عنوان بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی البرز در پارک ایران کوچک کرج رونمایی شد. اگر این روزها از کنار این پارک عبور کنید، شاید در نگاه اول فقط یک سازه چوبی و گلی ببینید؛ بنایی با حجره‌هایی در دو سوی خود که میان المان‌های دیگر پارک نشسته است. اما این سازه ساکت نیست و پشت آن نزدیک به پنج قرن صدای تعزیه، یاد نذر و نیاز و رفت‌وآمد مردمی ایستاده که روزگاری از طالقان و سولقان راه می‌افتادند تا به بازار برغان برسند.
تاریخچه تکیه اعظم
همزمان با برنامه‌های فرهنگی روز کرج، المان تکیه اعظم روستای برغان رونمایی شد. سازه‌ای که قرار است بخشی از تاریخ، آیین و هویت فرهنگی البرز را در فضای شهری روایت کند. استاد اعظمی، از بانیان تکیه اعظم، اعلام کرد که این بنا در سال ۹۳۱ هجری قمری و در دوره سلطنت شاه طهماسب صفوی ساخته شده است. به گفته او، طبقه نخست تکیه یادگار دوره صفویه است و طبقه دوم به دوره قاجار می‌رسد. در دو سوی بنا ۱۰ حجره قرار دارد؛ فضاهایی که در ذهن اهالی با مراسم، گردهمایی و خاطره پیوند خورده‌اند.
بیشتر بخوانید: خانه ویتویس به روی عموم بازگشایی شد
اما قدمت، همه ماجرا نیست. بسیاری از بناهای تاریخی امروز فقط تماشا می‌شوند؛ در حالی که تکیه اعظم هنوز استفاده می‌شود. اعظمی خاطرنشان کرد: "هر سال در ایام محرم، ۱۰ روز مراسم تعزیه‌خوانی در این تکیه برگزار می‌شود و اوج آن در روز عاشورا است." نزدیک به پنج قرن است که این آیین، نسل به نسل، از پدر به پسر و از اهالی به اهالی رسیده است.
تأثیر فرهنگی و اقتصادی تکیه
عمار ایزدیار، استاد دانشگاه و از کرجی‌های اصل، در مراسم رونمایی از بازار قدیمی برغان گفت که این بازار بیش از ۷۰۰ سال قدمت دارد. وی برغان را در گذشته یکی از مراکز مهم مبادله کالا در منطقه می‌داند و تأکید کرد که برنج و چای از مناطق شمالی به این بازار می‌رسید و در مقابل، گندم، توت و گردو از البرز مرکزی در آن عرضه می‌شد.
در این روایت، برغان فقط مقصد اهالی خودش نبود. مردم طالقان، کن، سولقان و روستاهای اطراف کرج برای دادوستد به این روستا می‌آمدند. آن بازار هنوز با نام محصولاتی چون آلو، گردو و دیگر سوغات منطقه شناخته می‌شود؛ نشانه‌ای از اینکه حافظه اقتصادی یک روستا هم می‌تواند به اندازه حافظه آیینی‌اش ماندگار باشد.
بازآفرینی تکیه اعظم برغان در پارک ایران کوچک، پرسشی امروزی نیز پیش روی مدیریت شهری می‌گذارد: گردشگر یا شهروندی که در کرج به دنبال سوغات بومی البرز می‌گردد، باید به کجا مراجعه کند؟ ایزدیار بر این باور است که ظرفیت ایجاد یک بازارچه دائمی برای معرفی و عرضه سوغات کرج و البرز در این مجموعه وجود دارد.
طبیعی است که تبدیل این ایده به یک بازار دائمی، به برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری جداگانه نیاز دارد و نمی‌توان آن را صرفاً با یک مراسم رونمایی محقق دانست. اما پیشنهاد، مسیر تازه‌ای را پیش چشم می‌گذارد: المان‌های تاریخی فقط برای تماشا ساخته نشوند، بلکه به بستری برای معرفی فرهنگ، محصولات و ظرفیت‌های گردشگری منطقه تبدیل شوند.
در مراسم رونمایی، حسین سعیدی‌سیرایی، رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر کرج، به اهمیت آثار تاریخی منطقه اشاره کرد و گفت که بسیاری از شهروندان کرجی از قدمت و پیشینه شهر خود اطلاع کافی ندارند. این واقعیت نشان می‌دهد که کرج امروز شهری بزرگ و پرجمعیت است که نشانه‌هایی از دوره‌های مختلف تاریخی را در دل خود جای داده است.
تکیه اعظم برغان نیز بخشی از این زنجیره است؛ بنای اصلی آن در محدوده روستای برغان است، اما روایتش به تاریخ فرهنگی و اجتماعی بخش مهمی از البرز گره خورده است. اگر قرار نیست روز فرهنگی کرج به مجموعه‌ای از مراسم مناسبتی محدود شود، بازخوانی چنین روایت‌هایی می‌تواند یکی از راه‌های شناخت دوباره شهر باشد.
میراثی که فقط با سنگ و خشت زنده نمی‌ماند و باید روایت‌های شفاهی، خاطره نذورات و پیوند مردم با بنا نیز به یادگار گذاشته شود.
بیشتر بخوانید: تصویری تماشایی از پاییز در روستای گنبک رودبار گیلان · فراخوان کنگره بین‌المللی شعر سرباز روح‌الله اعلام شد
