افزایش بیسابقه مصرف روزانه بنزین و ثبت رکوردهای نگرانکننده در حوزه انرژی، بار دیگر مسئله ناترازی فرآوردههای نفتی را در صدر مباحث اقتصادی و سیاستگذاری کشور نشانده است. این مسئله هر بار با نزدیک شدن به فصول پرتردد یا تشدید ناترازی در پالایشگاهها، به تیتر نخست رسانهها تبدیل میشود. اما شیوه مواجهه با این چالش بنیادین اغلب به یک دوگانه تقلیلگرایانه محدود مانده است که در آن، تمامی بار اصلاح الگوی مصرف و کنترل این ناترازی سنگین به دوش شهروندان و نحوه رانندگی آنان واگذار میشود.
فناوری کهنه خودروها و تاثیر آن بر مصرف سوخت
کیفیت نازل سبد خودروهای در حال تردد، اصلیترین عامل هدررفت سوخت به شمار میرود. خودروهای داخلی به دلیل تکیه طولانیمدت بر پلتفرمهای قدیمی، میانگین مصرفی به مراتب بالاتر از استانداردهای جهانی دارند. در حالی که متوسط مصرف سوخت خودروهای مدرن شهری در کشورهای توسعهیافته به محدوده چهار تا پنج لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر رسیده است، بخش قابلتوجهی از خودروهای پرتیراژ تولید داخل در شرایط واقعی و ترافیک شهری رقمی بین هشت تا دوازده لیتر بنزین مصرف میکنند. این واقعیت نشان میدهد که ناوگان کشور عملاً دو برابر استاندارد جهانی فرآوردههای نفتی را میبلعد.
بیشتر بخوانید: محمد الهداد: آمادگی صنعت برق برای مدیریت افت احتمالی فشار گاز در زمستان
وضعیت ناوگان حملونقل عمومی و چالشهای آن
وضعیت ناوگان حملونقل عمومی و شبکه توسعه شهری در کلانشهرها و مراکز جمعیتی نیز در این معادله ناکارآمد نقش بسزایی دارد. عدم توازن میان گسترش فیزیکی شهرها و پوشش سامانههای حملونقل عمومی کارآمد، شهروندان را به سمت استفاده اجباری از وسایل نقلیه شخصی سوق داده است. زمانی که سرفاصله حرکت قطارهای مترو طولانی است و خطوط اتوبوسرانی با فرسودگی مفرط دستوپنجه نرم میکنند، تردد خودروهای تکسرنشین به یک الزام زیستی برای شهروندان بدل میشود.
بنابراین، شهرداریها و نهادهای مدیریت شهری باید تکالیف معطلماندهای در حوزه بهینهسازی مصرف انرژی را مورد توجه قرار دهند. بهویژه، اتصال نیافتن کانونهای بزرگ جمعیتی به خطوط ریلی پرسرعت و کمبود اعتبارات پایدار برای نوسازی ناوگان حملونقل عمومی، جریان ترافیک را متراکمتر کرده و میزان سوخت مصرفی را افزایش میدهد.
تکالیف دولت در زمینه انرژی و ناترازی بنزین
بخش مهمی از ریشههای ناترازی به سیاستهای کلان اجرایی و نهادهای دولتی متولی حوزه انرژی بازمیگردد. تنوعبخشی به سبد سوخت بخش حملونقل یکی از راهبردیترین برنامههایی بود که در سالهای گذشته آغاز شد، اما به دلیل عدم تثبیت سیاستهای حمایتی و عدم تسهیل در تبدیل خودروها، سهم سوختهای پاک در سبد انرژی کاهش یافته است. چالشهای دیگری نظیر فرسودگی خطوط لوله انتقال و کندی در هوشمندسازی ناوگان نیز بر این وضعیت تأثیر میگذارد.
در نهایت، مهار پایدار این چالش ساختاری نیازمند عزم ملی و بسته سیاستی چندوجهی است. ایجاد این تغییرات میتواند به کنترل ناترازی بنزین و بهبود وضعیت انرژی کشور منجر شود.
بیشتر بخوانید: نشست کارگروه مشترک استانهای فارس و بوشهر برای توسعه منطقهای · افزایش نرخ بنزین و تغییرات مصرف در ایران
