نوجوانان ایرانی در جهانی بزرگ میشوند که قواعد ارتباط، دیدهشدن و هویتسازی آنها به شدت تغییر کرده است. شکاف میان نوجوان و خانواده، بیش از آنکه صرفا شکاف سنی باشد، شکاف تجربه است. نوجوان امروز ممکن است صبح خود را با پیامهای دوستانش آغاز کند، بخشی از هویت خود را در شبکههای اجتماعی بسازد و همزمان در خانه با والدینی روبهرو باشد که نگران استفاده او از گوشی هستند.
تفاوتهای نسلها و چالشهای ارتباطی
این تفاوت پدیدهای جدید نیست. نوجوانی همیشه دوره فاصله گرفتن تدریجی از خانواده و شکلگیری هویت مستقل بوده است. اما فناوری دیجیتال این فرایند را به جهانی بیمرز منتقل کرده است. نوجوانان دیگر تنها در مدرسه و محله با همسالان خود ارتباط ندارند، بلکه شبکهای از دوستان و جوامع مجازی در دسترس دارند.
بیشتر بخوانید: احمد کرمی: دفاع مقدس الگوی وحدت و ایستادگی ملت ایران است
یونیسف در بررسی زندگی کودکان در فضای دیجیتال تاکید کرده که اینترنت برای نسل جدید تنها یک ابزار جانبی نیست، بلکه بخشی از عرصه یادگیری و شکلگیری مهارتهای آینده آنهاست. با این حال، همین فضا میتواند خطرهایی مانند نقض حریم خصوصی و قلدری آنلاین را نیز افزایش دهد. بنابراین باید از دریچهای گستردهتر به جهان نوجوان نگاه کرد.
مسائل ارتباطی و نیاز به درک متقابل
در بسیاری از خانوادهها، نخستین پاسخ به تغییرات رفتاری نوجوان، وضع قوانین سختگیرانه است. به عنوان مثال، تعیین ساعت استفاده از گوشی و ممنوعیت برخی برنامهها. اما اگر مساله را صرفا به ابزار تقلیل دهیم، بخش مهمی از واقعیت را از دست خواهیم داد.
پرسش اساسی این نیست که نوجوان چرا ساعتهای زیادی آنلاین است، بلکه این است که در آن جهان چه چیزی پیدا میکند. دوستی، تعلق، فرصت دیدهشدن یا فرار از ملال؟ شناخت این نیازها میتواند به والدین در ایجاد ارتباطی موثرتر با فرزندانشان کمک کند.
بدون شناخت کافی از سازوکار زندگی نوجوان در فضای دیجیتال، والدین ممکن است با فرزندان خود به گفتوگویی نابرابر وارد شوند. این وضعیت میتواند منجر به پنهانکاری در نوجوانان شود. پژوهشهای انجام شده نشان میدهد که احساس درک شدن و احترام به نیازهای نوجوان به شکلگیری ارتباطات سالم کمک میکند.
نکته مهم این است که نیاز نوجوان به استقلال، به معنای بینیازی از خانواده نیست. در این دوره، نوجوانان همچنان به پشتیبانی و راهنمایی نیاز دارند، اما شکل این حمایت باید تغییر کند. رابطه باید از “من میگویم، تو انجام بده” به سمت “بیایید درباره مساله با هم تصمیم بگیریم” حرکت کند.
تغییر نوع پرسشهای بزرگسالان میتواند به کاهش شکاف کمک کند. به جای پرسشهای قضاوتی، بهتر است سوالاتی مطرح شود که به درک بهتر نیازهای نوجوان منجر شود. به عنوان مثال، به جای اینکه بپرسیم چرا اینقدر در گوشی هستی؟، میتوان پرسید: چه چیزی آنجا برایت جالب است؟ این نوع سوالات نه تنها به والدین کمک میکند تا بهتر درک کنند که نوجوانان در چه دنیایی زندگی میکنند، بلکه میتواند به تقویت ارتباط و اعتماد میان آنها بیانجامد.
بیشتر بخوانید: عراقچی مواضع مداخلهجویانه فرانسه را محکوم کرد · قضاوتهای اجتماعی و چالشهای انسانی در ایران
