محمدحسين جهانپناه: دهم ژوئن امسال، أكاديمية علوم النرويج نام ١٠ دانشمند از سه قاره و ٩ ملیت را بهعنوان برندگان جائزة كاولي ٢٠٢٦ اعلام كرد. این جایزه هر دو سال یکبار، در سه حوزه اخترفيزيك، علوم نانو و علوم أعصاب برگزار میشود و طی آن برندگان هر بخش، یک میلیون دلار جایزه نقدی، یک مدال طلا و یک لوح افتخار را میان خود تقسیم میکنند.
دراینمیان مرگ هارالد پنجم (پادشاه نروژ) در ٢٨ آگوست امسال، درست در آستانه برگزاری این رویداد، تا حدی بر فضا و جزئیات برگزاری برنامههای آن سایه افکند. هرچند که در نهایت هر ١٠ پژوهشگر مدالهای خود را روی سن سالن کنسرت اسلو از دست یوناس گار استوره، نخستوزیر نروژ، دریافت کردند.
بیشتر بخوانید: دانشگاه شهید بهشتی ظرفیت خوابگاهی بازسازی شده را اعلام کرد
تاریخچه جایزه كاولي
جایزه كاولي در اصل به فرد كاولي مهندس و كارآفرین نروژی-آمریكایی بازمیگردد که حالا چیزی حدود دو دهه از آغاز برگزاری آن میگذرد. كاولي که در سال ١٩٢٧ در روستای کوچک ارسفیورد نروژ به دنیا آمده بود، پس از تحصیل فیزیک در دانشگاه صنعتی نروژ به آمریکا مهاجرت کرد و در سال ١٩٥٨ شرکت كاوليکو را در لسآنجلس به راه انداخت. این شرکت به یکی از بزرگترین تأمینکنندگان حسگرهای صنعتی جهان بدل شد و محصولاتش حتی در پروژههایی مانند هواپیمای شناسایی اسآر-٧١ بلکبرد و شاتلهای فضایی ناسا به کار رفت.
كاولي پس از فروش شرکتش در سال ٢٠٠٠، بنیاد كاولي را تأسیس کرد و از دل همین بنیاد بود که در سال ٢٠٠٥، از طریق مشارکتی میان بنیاد كاولي، أكاديمية علوم النرويج و وزارت آموزش و پژوهش این کشور، جایزه كاولي متولد شد. نخستین دوره این جایزه در سال ٢٠٠٨ به هفت دانشمند از کشورهای مختلف اهدا شد. برندگان هر دوره را أكاديمية علوم النرويج و براساس توصیه سه کمیته بینالمللی متشکل از دانشمندان برجسته هر رشته انتخاب میکند.
برندگان هر بخش و دستاوردهای علمی
امسال جایزه بخش اخترفيزيك به وسیله بلوكوروف از دانشگاه كمبريج بریتانیا، آمینا هلمی از دانشگاه خرونینگن هلند و رودریگو ایباتا از مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه و دانشگاه استراسبورگ رسید. این پژوهشگران نشان دادند که راه شیری، برخلاف تصور دیرینهای که آن را کهکشانی آرام و پایدار میدانست، در طول میلیاردها سال حیات خود، کهکشانهای کوچکتر همسایه را بلعیده و از بقایای آنها بزرگتر شده است.
نقطه شروع این پژوهشها به سال ١٩٩٤ برمیگردد؛ زمانی که رودریگو ایباتا و همکارانش کهکشان کوتوله کروی قوس را کشف کردند. ایباتا در سالهای بعد با استفاده از دادههای «بررسی دیجیتال آسمان اسلون»، ردپای این کهکشان را در قالب رشتهای عظیم از ستارگان یافت. این رشته ستارهای بعدها «جریان کشندی قوس» نام گرفت و به یکی از شواهد مهم برای نشاندادن ادغام تدریجی کهکشانهای کوچک با راه شیری تبدیل شد.
در بخش نانو، جایزه كاولي به اوا آندری از دانشگاه راتگرز، پابلو خاریو-هررو از مؤسسه فناوری ماساچوست و آلن مكدونالد از دانشگاه تگزاس در آستین رسید. این سه دانشمند با پژوهشهای بنیادین خود نشان دادند میتوان با تغییر بسیار کوچکی در نحوه قرارگرفتن لایههای بسیار نازک یک ماده، رفتار آن را به شکل چشمگیری تغییر داد.
بیشتر بخوانید: تعمیر ناوگان ریلی: گام جدید شاهرود در توسعه صنعت حمل و نقل · یوزپلنگ آمریکایی، گربهسانی که یوزپلنگ نیست
