تجمعات شبانه و کاهش حضور مردم در آنها، مسئلهای است که میتواند به تحلیلهای عمیقتری درباره جامعه ایران منجر شود. یکی از خطاهای بزرگ در فهم جامعه ایران، یکیگرفتن «تعلق به ایران» با «موافقت کامل با جمهوری اسلامی» است. این دو مفهوم، اگرچه در برخی از بخشهای جامعه بر یکدیگر منطبقاند، اما الزاماً مترادف نیستند.
نقش اعتماد و مشارکت اجتماعی
میلیونها ایرانی ممکن است به برخی سیاستها، مسئولان یا حتی ساختارهای موجود نقدهای جدی داشته باشند، اما در لحظه تهدید، امنیت، استقلال و تمامیت ایران را مسئله خود بدانند. هنر حکمرانی آن است که این ظرفیت پنهان را ببیند و بهجای مطالبه همسانی، امکان همسرنوشتی را فراهم کند.
بیشتر بخوانید: حشد الشعبی سوپاپ اطمینانی برای حفاظت از عراق است
به بیان روشنتر، میتوان در جمهوری اسلامی زیست، از حقوق شهروندی برخوردار بود و در ساختن و دفاع از کشور سهم داشت، بدون اینکه با تمام سیاستهای آن موافق بود. پذیرش این واقعیت، نشانه بلوغ یک نظام سیاسی است. نظامی که از اعتمادبهنفس برخوردار باشد، مخالفت شهروند را با خروج او از دایره ملت یکی نمیگیرد.
تأثیر تجربههای نادیدهگرفتهشدن
در شرایط عادی، سرمایه اجتماعی یکی از منابع اصلی حکمرانی است، اما در میانه جنگ، به بخشی از قدرت ملی تبدیل میشود. موشک، ارتش، اطلاعات و دیپلماسی میتوانند دشمن را متوقف کنند، اما آنچه کشور را در یک نبرد فرسایشی سرپا نگه میدارد، احساس مشارکت مردم در سرنوشت آن است. جامعهای که احساس کند دیده میشود، در برابر تهدید مقاومت میکند؛ اما جامعهای که احساس کند تنها هنگام بحران به یادش میافتند، ممکن است در مواقع بحران تماشاگر بماند.
قدرت فقط در زرادخانهها انباشته نمیشود. بخشی از قدرت در فاصله میان مردم و حاکمیت قرار دارد؛ فاصلهای که اگر با اعتماد پر شود، به بازدارندگی تبدیل میشود و اگر با بیاعتمادی گسترش یابد، به نقطه آسیبپذیری کشور بدل خواهد شد. دشمن نیز دقیقاً همین فاصله را هدف میگیرد.
کسانی که در شبهای نخست تجمعات خیابانی حضور داشتند، اما بهتدریج از این میدان فاصله گرفتند، الزاماً دشمن یا بیتفاوت نیستند. چهبسا تجربه نادیدهگرفتهشدن، تحقیر یا بیاثربودن آنان را به حاشیه رانده باشد. بازگشت این بخش از جامعه، پیش از هر چیز به نشانههای واقعی نیاز دارد: شنیدهشدن، دیدهشدن، امکان مشارکت و اطمینان از اینکه حضور اجتماعی آنان به معنای تأیید بیقیدوشرط همه سیاستها تفسیر نخواهد شد.
در چنین شرایطی، تجمعات مردمی صرفاً رویدادهایی تبلیغاتی نیستند؛ آنها میتوانند به زیرساخت روانی مقاومت تبدیل شوند، به شرط آنکه مردم خود را در آنها ببینند.
بیشتر بخوانید: دولت ترامپ در آستانه تصمیمگیری درباره ایران · کاهش شکافهای اجتماعی در ایران ضروری است
