تحریف حقیقت و روایتسازی در جامعه امروز ایران، موضوعی مهم و چالشبرانگیز است که به تدریج به یکی از دغدغههای اصلی جامعه تبدیل شده است. گاهی برای کشتن حقیقت، لازم نیست آن را انکار کرد؛ کافی است آن را در میان انبوهی از روایتها گم کرد. دروغ، همیشه با چهرهای آشکار وارد میدان نمیشود. گاهی لباس حقیقت میپوشد و از چند واقعیت درست، چند گزاره انتخابشده و چند سکوت حسابشده ساخته میشود.
دروغ و تحریف؛ روشهای متفاوت برای تغییر واقعیت
دروغ ساده میگوید چیزی اتفاق افتاده که اتفاق نیفتاده است؛ اما تحریف، اتفاقی را که رخ داده، چنان بازتعریف میکند که معنای آن تغییر کند. در این فرآیند، عامل، قربانی میشود و قربانی، مقصر. مسئولیت، آرامآرام از شانه صاحبش برداشته و بر دوش دیگری گذاشته میشود. واقعیت باقی است، اما نسبت انسانها با واقعیت تغییر کرده است. انسان فقط برای دیگران دروغ نمیگوید؛ گاهی برای خودش نیز روایت میسازد. اینجاست که خودفریبی متولد میشود.
بیشتر بخوانید: زبان بدن عراقچی در گفتوگو درباره تسلیم دو روزه ایران قابل توجه بود
تأثیر تکرار در شکلگیری باورها
تکرار، بیاثر نیست. پژوهشهای روانشناختی طی سالهای اخیر نشان دادهاند که مواجهه مکرر با یک گزاره میتواند احساس آشنایی و در نتیجه ادراک درستی آن را افزایش دهد. این پدیده، اثر حقیقت ناشی از تکرار نامیده میشود. یک دروغ، برای ماندگارشدن الزاما به سند نیاز ندارد؛ گاهی به تکرار نیاز دارد. اینجاست که قدرت وارد صحنه میشود. قدرت فقط توانایی تحمیل یک تصمیم نیست؛ گاهی توانایی تعیین این است که یک واقعه چگونه دیده شود و در حافظه جمعی چگونه باقی بماند.
زبان در اینجا دیگر صرفا ابزار بیان نیست؛ بلکه ابزار شکلدادن به ادراک است. واقعه شاید همان واقعه باشد؛ اما قاب تغییر کرده است. بنابراین برای شناخت یک روایت، باید پرسید: چه چیزی گفته نشده است؟ چه کسی از این روایت سود میبرد؟
مسئله امروز فقط این نیست که چه کسی دروغ میگوید. مسئله مهمتر این است که چه کسی روایت را میسازد و چه کسی آن را تکرار میکند. شاید بزرگترین مسئولیت انسان امروز، نه انتخاب سریع میان روایتها، بلکه بازگشت به ابتداییترین و دشوارترین پرسش باشد: واقعا چه اتفاقی افتاد؟ زیرا حقیقت همیشه از میان نرفته است. گاهی حقیقت درست همانجاست؛ آرام، خاموش و بیادعا.
بیشتر بخوانید: سفر بنیامین نتانیاهو به امارات به دعوت محمد بن زاید · صفحه نخست روزنامههای خراسان رضوی در ۳۱ شهریور ماه منتشر شد
