تفکر دیجیتال به عنوان یک مفهوم کلیدی در جامعه امروز، چالشهای جدیدی را برای افراد و نهادها ایجاد کرده است. در عصر اینفلوئنسرها، افراد بدون داشتن نقش رسمی میتوانند بر نحوه فکر کردن، انتخاب کردن و زندگی کردن مردم تأثیر بگذارند. این تغییرات به قدری سریع و گسترده است که تنها با روشن کردن تلفن همراه میتوان با دنیایی جدید و متفاوت مواجه شد.
نقش اینفلوئنسرها در شکلگیری افکار عمومی
در گذشته، رسانههای رسمی و نخبگان به عنوان رهبران فکری، نقش اصلی را در شکلگیری افکار عمومی ایفا میکردند. اما اکنون، یک صفحه شخصی در شبکههای اجتماعی میتواند تأثیرگذارتر از یک روزنامه بزرگ باشد. این تغییر الگو، اهمیت تفکر دیجیتال را بیشتر میکند؛ چرا که میلیونها دنبالکننده همیشه به معنای درست بودن یک ادعا نیست.
بیشتر بخوانید: بهمن بازرگانی و تأثیر کتاب توماس کوهن بر اندیشههای اجتماعی
چالش اصلی این است که فردی ممکن است تجربیات شخصی خود را به عنوان راهکار عمومی ارائه کند. مثلاً یک اینفلوئنسر درباره سلامت یا اقتصاد اظهارنظر کند، در حالی که دانش تخصصی لازم را ندارد. در این وضعیت، مخاطب ممکن است نتواند بین تجربه، نظر، تبلیغ و دانش مستند تفاوت قائل شود.
ضرورت پرسشگری و تحلیل در عصر اطلاعات
در نتیجه، اینفلوئنسرها نه تنها تولیدکننده محتوا، بلکه به طور ناخواسته تولیدکننده باور نیز میشوند. با این حال، نمیتوان تمام مسئولیت را بر دوش اینفلوئنسرها گذاشت. مخاطب نیز بخشی از این معادله است. اگر کاربران محتوای پرطرفدار را حقیقت تلقی کنند، حتی دقیقترین سازوکارهای رسانهای هم نمیتوانند جلوی گسترش اطلاعات نادرست را بگیرند.
تفکر دیجیتال زمانی معنا پیدا میکند که مخاطب بتواند از فناوری به درستی استفاده کرده و در عین حال توانایی تشخیص، تحلیل و پرسشگری را داشته باشد. سوالاتی که باید پرسیده شوند شامل: این ادعا از کجا آمده است؟ آیا شواهد مستقلی برای تأیید آن وجود دارد؟ آیا گوینده در این زمینه متخصص است یا فقط اظهار نظر میکند؟ آیا محتوای منتشر شده تبلیغاتی است؟ و آیا من این مطلب را به دلیل درستی آن پذیرفتهام یا فقط به خاطر تکرار آن؟
جامعه نمیتواند و نباید به گذشته بازگردد؛ دورهای که تولید و توزیع اطلاعات در اختیار رسانههای محدود بود، به سر آمده است. امروز، ایجاد توانایی برای شنیدن، مقایسه و ارزیابی صداهای جدید، اصل مهمتری است. آینده تفکر دیجیتال به کیفیت مخاطبان بستگی دارد. اگر اینفلوئنسرها قرار است رهبران تفکر دیجیتال باشند، جامعه باید به پرسشگری، تحلیلگری و انتخابگری ادامه دهد و صرفاً پیرو نباشد.
به دلیل عدم پاسخگویی، خطر اصلی تنها در این نیست که چه کسی تریبون دارد، بلکه بزرگتر آن است که چه کسی میتواند بدون پاسخگویی، ذهن میلیونها نفر را شکل دهد.
بیشتر بخوانید: الیاس حضرتی: مردم پای کار ایراناند · مرور روزنامههای ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
