نمایشگاه «جغرافیای خاموش» معصومه یعقوبی‌زاده به عرصه‌ای برای بیان وضعیت‌های عاطفی بدل شده است. در این نمایشگاه، آثار رنگ‌روغن با گرایشی اکسپرسیونیستی، جهانی را پیش چشم مخاطب می‌گذارند که در آن مرز میان منظره، معماری و پیکره پیوسته جابه‌جا می‌شود.
تجربه‌ای حسی از رنگ و بافت
در یکی از تابلوها، آسمانی سرخ و نارنجی بر فراز توده‌هایی تیره و فشرده گسترده شده است. فرم‌های عمودی در بخش پایینی، سیمای شهری یا ساختارهایی صنعتی را به ذهن می‌آورند. با این‌حال، ضربه‌قلم‌های آزاد و رنگ‌گذاری‌های ناآرام، این تداعی‌ها را از قطعیت دور می‌کنند. پیکره‌ای سفید در مرکز اثر، همچون نقطه‌ای روشن از دل تیرگی بیرون می‌آید و نگاه را به سوی خود می‌کشاند. تقابل سرخی آسمان، تیرگی زمینه و سفیدی پیکره، تنشی بصری پدید می‌آورد که فضای تابلو را ملتهب و ناپایدار می‌کند.
بیشتر بخوانید: محمد آفریده: فیلم کوتاه مانند رود خروشان است
در تابلویی دیگر، رنگ به گستره‌ای محدود از سیاه، سفید و خاکستری فروکاسته شده است. حرکت‌های پهن و موج‌وار قلم‌مو، در کنار فرم‌های عمودی و تیره، منظره‌ای چندپهلو می‌سازند؛ تصویری که می‌تواند یادآور آب متلاطم، سازه‌های فرسوده یا فضایی شهری باشد، بی‌آن‌که به هیچ‌یک از این خوانش‌ها محدود بماند. برای من، این اثر بیش از دیگر تابلوهای نمایشگاه تداعی‌کننده دریایی تیره و کف‌آلود بود؛ دریایی که حرکت موج‌هایش با سنگینی و تیرگی محیط درهم می‌آمیزد. قدرت اثر در همین امکانِ تداعی نهفته است: مخاطب به جای دریافت معنایی از پیش تعیین‌شده، در ساختن معنای تصویر مشارکت می‌کند.
حرکت و تنش در آثار
در اثری دیگر، چهره‌ها و فرم‌های انسانی از میان لکه‌های اُخرایی، زرد، قهوه‌ای، قرمز و خاکستری پدیدار می‌شوند. پیکره‌ها با خطوط دقیق و مرزبندی‌های روشن تعریف نشده‌اند، بلکه از تراکم و برخورد رنگ‌ها شکل می‌گیرند. باقی‌ماندن بخش‌هایی از زمینه سفید، در کنار بافت متراکم رنگ، به ترکیب نوعی گسست و تنفس می‌بخشد. در این تابلو، چهره بیش از آن‌که موضوعی برای بازنمایی واقع‌گرایانه باشد، به سطحی برای تجربه رنگ، ماده و حضور انسانی تبدیل می‌شود.
در ۲ اثر دیگر، پیکره‌ها و فرم‌های عمودی نقش برجسته‌تری دارند. در یکی، گروهی از آدم‌ها در فضایی خاکستری و تیره گرد آمده‌اند؛ پیکره سرخ‌پوش و لکه‌های زرد میان جمع، کانونی روشن می‌سازند، در حالی‌که پیکره‌ای تیره در سوی دیگر ترکیب، فاصله‌ای محسوس با گروه دارد. در دیگری، فرم‌های عمودی و معماری‌مانند در زمینه‌ای از سیاه، سفید و خاکستری بالا آمده‌اند و زرد درخشان در مرکز تصویر، در برابر تیرگی پیرامون خود جلوه‌ای متمرکز و پرانرژی پیدا می‌کند.
وجه پیونددهنده این آثار، تأکید بر حرکت قلم‌مو، تضادهای رنگی و فرم‌هایی است که میان بازنمایی و انتزاع در نوسان‌اند. در برخی تابلوها غلبه عناصر عمودی و تیرگیِ زمینه، ترکیب را به الگویی آشنا نزدیک می‌کند؛ تنوع در سازمان‌دهی فرم‌ها و ایجاد فضاهای بصری متفاوت می‌تواند این ظرفیت را در آثار آینده گسترش دهد.
معصومه یعقوبی‌زاده در گفتگو با ما از نقش الهام لحظه‌ای در روند کارش گفت که گاه اثری از غروب تا صبح به پایان می‌رسد و معمولاً جز به ندرت، به بازنگری و اصلاح دوباره آن بازنمی‌گردد. این توضیح، در کنار ضربه‌قلم‌های آشکار و حضور بی‌واسطه رنگ، زمینه‌ای برای درک حس فوریت و حرکت در آثار فراهم می‌کند؛ هرچند ارزش نقاشی‌ها را باید پیش از هر چیز در آن‌چه بر سطح بوم شکل گرفته، جستجو کرد.
عنوان «جغرافیای خاموش» نیز در مواجهه با این مجموعه معنایی گشوده پیدا می‌کند. جغرافیای این نقاشی‌ها، مکان‌هایی مشخص و قابل‌شناسایی نیست؛ از توده‌های رنگ، پیکره‌های نیمه‌آشکار، تیرگی‌ها و مسیرهای پُرتحرک قلم‌مو ساخته شده است. خاموشیِ عنوان، در برابر شدت رنگ‌ها و حرکت سطح بوم، نه نشانه سکون، بلکه به فضای ناگفته‌ای اشاره می‌کند که آثار پیش روی مخاطب می‌گشایند: جهانی که به جای توضیح‌دادن، با رنگ و ماده سخن می‌گوید.
بیشتر بخوانید: فرودگاه مهرآباد میزبان آیین گشایش بارگاه شمس تبریزی · حضور راضیه صالحی بالاشهری و هنرمندان صنایع‌دستی در رزمایش جان‌فدا
