حشرات وضعیت متفاوتی دارند. مغز بعضی از آنها بهاندازه دانهای بسیار کوچک است، اما همین دستگاه عصبی ساده میتواند از پس تصمیمهایی پیچیده برآید. شیوههای حل مسئله در برخی حشرات آنقدر کارآمد است که پژوهشگران از آنها برای طراحی الگوریتمهای تصمیمگیری و بهینهسازی در مسائل واقعی، از حملونقل گرفته تا مدیریت شبکهها، الهام گرفتهاند.
مورچهها و یافتن بهترین مسیر
انتخاب بهترین راه برای انجام یک کار همیشه ساده نیست؛ بهویژه وقتی گزینههای زیادی پیش رو داریم. روانشناسان این وضعیت را «اضافهبار انتخاب» مینامند؛ زمانی که تعدد گزینهها بهجای کمک، تصمیمگیری را دشوارتر میکند. مورچهها هم هنگام انتخاب محل مناسب برای یافتن غذا با مسئلهای مشابه روبهرو میشوند، اما بسیاری از گونهها راهکاری ساده و بسیار کارآمد برای حل آن تکامل دادهاند.
بیشتر بخوانید: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یک فروند پهپاد پیشرفته MQ۱ را در غرب تنگه هرمز منهدم کرد
در ابتدا، تعدادی از مورچهها لانه را ترک میکنند و تقریباً بهصورت تصادفی در مسیرهای مختلف به جستوجوی غذا میروند. آنها هنگام حرکت و بازگشت، رد ضعیفی از مواد شیمیایی موسوم به «فرومون» روی زمین باقی میگذارند. سایر مورچهها میتوانند این رد را دنبال کنند، اما فرومونها بهتدریج تبخیر میشوند و معمولاً مسیرهایی که بوی قویتری دارند، بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. مورچهای که از مسیری کوتاهتر و کارآمدتر به غذا برسد، زودتر به لانه برمیگردد.
دموکراسی زنبورهای عسل
زنبورهای عسل هنگام انتخاب محل جدید برای ساخت لانه، از روشی استفاده میکنند که شباهت زیادی به جستوجوی بهینه مورچهها دارد. چند زنبور پیشاهنگ از کندو خارج میشوند و بهصورت پراکنده به دنبال گزینههای مناسب میگردند. تفاوت اینجاست که زنبورها بهجای باقیگذاشتن رد فرومون، به کندو برمیگردند و ارزیابی خود را مستقیماً به دیگران منتقل میکنند.
ابزار ارتباطی زنبورهای عسل رقص لرزشی است. زنبور پیشاهنگ با حرکات منظم بدن، اطلاعاتی درباره کیفیت محل پیشنهادی منتقل میکند؛ از میزان امنیت و فاصله گرفته تا اندازه فضا و موقعیت آن. هرچه محل مناسبتر باشد، رقص طولانیتر و پرانرژیتر میشود. زنبورهای عسل: تصمیم جمعی خوب زمانی شکل میگیرد که گزینهها بررسی شوند و حمایت واقعی از یک انتخاب به حد نصاب برسد.
ملخها و قدرت بیطرف ماندن
تغییردادن نظر افراد کار سادهای نیست، بهویژه وقتی یک گروه میان دو گزینه کاملاً مخالف تقسیم شده باشد. در چنین شرایطی، بحث خیلی زود به دو اردوگاه «این یا آن» تبدیل میشود و هر طرف بیشتر از قبل روی موضع خود پافشاری میکند. اما پژوهشی تازه روی ملخها نشان میدهد که شاید راهی ساده برای شکستن این بنبست وجود داشته باشد: برای مدتی تصمیم نگیریم.
کریستین کیت ییتس، استاد زیستشناسی ریاضی در دانشگاه باث بریتانیا، در آزمایشی گروهی از ملخهای نابالغ را در محوطهای حلقهای قرار داد. ییتس متوجه شد که گروه ملخها گاهی پس از مکثی کوتاه، ناگهان جهت حرکت خود را عوض میکند. نکته مهم همین وقفه بود: در لحظهای که تعداد بیشتری از ملخها از حرکت میایستادند و عملاً موضعی خنثی پیدا میکردند، گروه راحتتر میتوانست از تصمیم قبلی فاصله بگیرد و به جهت دیگری حرکت کند.
این رفتار میتواند درسهای مهمی برای ما انسانها به همراه داشته باشد. بهویژه در شرایطی که میان گزینههای مختلف سردرگم هستیم، گاهی مکث و بازنگری میتواند به ما کمک کند تا از بنبست خارج شویم.
بیشتر بخوانید: روزنامههای صبح دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ رویدادهای سیاسی و اجتماعی را پوشش دادند · کولپوپترا؛ حشرهای با چشمان قرمز و پرشهای شگفتانگیز در اکوادور
