خواب نوجوانان و جوانان امروز دیگر تنها یک امر خصوصی نیست و به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل شده است. ساعت خواب دانش‌آموزان می‌تواند با ساعت شروع مدرسه درگیر باشد، خواب دانشجویان با امتحان و کار پاره‌وقت، و خواب جوانان با استفاده شبانه از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی. به همین دلیل، مسئله خواب نسل‌های جدید را نمی‌توان تنها با توصیه‌هایی مانند «شب زودتر گوشی را کنار بگذار» توضیح داد.
خواب؛ نیاز زیستی و اجتماعی
خواب یک نیاز زیستی است، اما نحوه خوابیدن تا حد زیادی اجتماعی است. اینکه انسان چه زمانی کار کند، چه زمانی درس بخواند، و چه ساعتی به خانه برسد، همگی بر خواب اثر می‌گذارند. اگر نظم اجتماعی با ساعت زیستی بدن هماهنگ نباشد، کم‌خوابی از یک انتخاب فردی به یک مسئله عمومی تبدیل می‌شود.
بیشتر بخوانید: تصادف مرگبار در محور شاهرود-گلستان؛ ۲ کشته و ۳ مصدوم
برای نوجوانان، مسئله خواب حتی جدی‌تر است. توصیه علمی برای گروه سنی ۱۳ تا ۱۸ سال، هشت تا ۱۰ ساعت خواب در شبانه‌روز است. خواب ناکافی می‌تواند با مشکلات توجه، یادگیری، رفتار و سلامت روان ارتباط داشته باشد. بنابراین وقتی بخش بزرگی از نوجوانان به‌طور مستمر کمتر از نیاز طبیعی خود می‌خوابند، دیگر نمی‌توان تنها آنها را به «بی‌انضباطی» متهم کرد.
زندگی در زمان نامناسب
یکی از اشتباهات رایج در بحث خواب نسل جدید این است که تمام مسئله را به تعداد ساعت خواب تقلیل دهیم. ممکن است فردی هفت یا هشت ساعت بخوابد، اما ساعت خواب و بیداری او چنان نامنظم باشد که کیفیت خوابش کاهش پیدا کند. خوابیدن در ساعات بسیار دیرهنگام و بیدار شدن نزدیک ظهر، نوعی ناهماهنگی دائمی ایجاد می‌کند.
جامعه جدید با کشمکش میان ساعت زیستی و ساعت اجتماعی مواجه است. نوجوان از نظر زیستی ممکن است تمایل بیشتری به دیرتر خوابیدن داشته باشد، اما مدرسه و دانشگاه از او می‌خواهند صبح زود بیدار شود. این وضعیت در ایران نیز قابل توجه است و پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کیفیت خواب دانشجویان به‌طور معناداری با کیفیت زندگی آنها ارتباط دارد.
در روایت عمومی، تلفن همراه به متهم ردیف اول اختلال خواب نسل جدید تبدیل شده است. اگرچه این اتهام بی‌اساس نیست، اما باید از ساده‌سازی پرهیز کرد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که استفاده بیش از حد از فضای مجازی با مؤلفه‌های مختلفی از جمله تأخیر در خواب و اختلالات خواب مرتبط است.
خواب ناکافی در میان دانشجویان ایرانی موضوع تازه‌ای نیست و فشار تحصیلی و حجم کار آموزشی از عوامل مهم در این زمینه هستند. این نکته نشان می‌دهد که نمی‌توان با یک عدد درباره «نسل جدید» قضاوت کرد. شرایط متفاوت دانش‌آموزان و دانشجویان به‌ویژه در زمینه خواب باید مورد توجه قرار گیرد.
بیشتر بخوانید: علی علیزاده: دسترسی مراکز درمانی به تجهیزات پزشکی تسهیل شود · دانشمندان پارادوکس مصرف انرژی مغز در خواب رم را کشف کردند
