برنج تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ برای بخش قابل توجهی از خانوارهای شمال کشور، بهویژه در گیلان و مازندران، بخشی از هویت، معیشت و اقتصاد خانوار به شمار میرود. محصولی که ماهها تلاش کشاورز، از آمادهسازی زمین و نشاءکاری گرفته تا مدیریت آب، تغذیه، مبارزه با آفات و بیماریها و در نهایت برداشت، صرف تولید آن میشود، اما بخش مهمی از دسترنج کشاورزان ممکن است در مراحل پس از برداشت و فرآوری از چرخه مصرف خارج شود.
چالشهای فرآوری برنج و ضایعات آن
استانهای گیلان و مازندران به عنوان قطبهای اصلی تولید برنج کشور، سالانه بخش قابل توجهی از نیاز بازار داخلی را تأمین میکنند و هزاران خانوار به صورت مستقیم و غیرمستقیم از زنجیره تولید، فرآوری و عرضه این محصول ارتزاق میکنند. با این حال، یکی از چالشهای کمتر دیدهشده این زنجیره، میزان ضایعاتی است که از زمان برداشت شلتوک تا تبدیل آن به برنج سفید ایجاد میشود؛ ضایعاتی که علاوه بر کاهش درآمد کشاورز، به معنای از دست رفتن بخشی از ارزش اقتصادی محصول و تولید غذا است.
بیشتر بخوانید: حضور مستمر مردم فومن در میدان ولیعصر(عج) به مدت ۲۰۰ شب
برنج برخلاف بسیاری از غلات که عمدتاً پس از آسیاب شدن و تبدیل به آرد مصرف میشوند، عمدتاً به شکل دانه کامل مورد استفاده قرار میگیرد. از همین رو سلامت، استحکام، یکنواختی و کیفیت فیزیکی دانه در تمام مراحل تولید و فرآوری اهمیت ویژهای دارد. هرگونه آسیب به دانه در زمان برداشت، حملونقل، خشککردن، انبارداری یا شالیکوبی میتواند موجب افزایش شکستگی و کاهش ارزش اقتصادی محصول شود.
نقش شالیکوبیها در زنجیره تولید برنج
شالیکوبیها حلقهای تعیینکننده در زنجیره تولید برنج محسوب میشوند. شلتوک پس از ورود به کارخانه باید مراحل مختلفی از جمله خشککردن، پوستگیری، سفیدکردن، جداسازی و درجهبندی را طی کند تا به برنج سفید قابل عرضه تبدیل شود. کیفیت عملکرد هر یک از این مراحل، به طور مستقیم بر میزان برنج سالم، نیمدانه و ضایعات نهایی تأثیرگذار است. در حالی که شالیکوبیهای مدرن با بهرهگیری از تجهیزات دقیقتر، امکان کنترل بهتر فرآیند و کاهش میزان شکستگی دانه را فراهم میکنند، همچنان بخش قابل توجهی از واحدهای فرآوری برنج کشور با تجهیزات قدیمی و سنتی فعالیت دارند.
به گفته محمود هوشیارفرد، کارشناس حوزه برنج، بر اساس برآوردهای انجامشده، میانگین ضایعات سالانه برنج در مرحله شالیکوبی و فرآوری حدود ۱۰۰ تا ۱۰۵ هزار تُن است. این میزان ضایعات تنها یک عدد در آمارهای کشاورزی نیست، بلکه به معنای از دست رفتن بخشی از ارزش محصولی است که برای تولید آن زمین، آب، نهاده، انرژی و نیروی انسانی مصرف شده است.
هوشیارفرد تأکید میکند که کیفیت محصول تنها در کارخانه تعیین نمیشود و کیفیت برنج در شالیزار شکل میگیرد. بنابراین اگر مدیریت تغذیه، آبیاری، کنترل آفات و بیماریها در مزرعه و برداشت صحیح نباشد، حتی تجهیزات مدرن شالیکوبی نیز نمیتوانند به طور کامل از شکستن دانههای ضعیف جلوگیری کنند.
بیشتر بخوانید: کشف مسجد ۱۳۰۰ ساله با کتیبههای تاریخی در عربستان سعودی · موسوی: محدودیت برق به تولیدکنندگان بخش کشاورزی آسیب میزند
