مذاکره ایران و آمریکا در نیویورک با تحولات جدیدی وارد مرحلهای متفاوت شده است. برخلاف فضای پرتنش ماههای گذشته، کانالهای ارتباطی میان دو طرف نهتنها بسته نشده، بلکه با وجود رد اولیه پیشنهاد ایران از سوی دونالد ترامپ، همچنان فعال مانده است.
چانهزنی غیرمستقیم و پیشنهاد هفتمادهای
این مذاکرات، به معنای کلاسیک آن، هنوز به مرحله توافق نرسیده است؛ بلکه بیشتر باید آن را چانهزنی غیرمستقیم درباره شرایط بازگشت به مذاکره دانست. نقطه آغاز این تحول، حضور هیئت ایرانی در نیویورک و انتشار گزارشهای متعدد درباره تماسهای ایران و آمریکا بود. مهمترین تماس مستقیم در ۲۲ سپتامبر رخ داد؛ زمانی که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، دیدار کرد. این نشست که با میانجیگری قطر و پاکستان انجام شد، حدود سه ساعت به طول انجامید.
بیشتر بخوانید: عراقچی: منتظر پاسخ طرف آمریکایی هستیم
ایران در نیویورک پیشنهاد موسوم به «طرح هفتمادهای» را از طریق میانجیها به طرف آمریکایی منتقل کرد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، تهران پیشنهاد کرده است در صورت تحقق مجموعهای از شروط، روند بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت به مسیر مذاکرات در یک بازه هفتروزه آغاز شود. رفع محاصره دریایی، رفع برخی محدودیتهای اقتصادی و نفتی، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و توقف جنگ در جبهههای مرتبط، از جمله شروطی بوده که در روایتهای منتشرشده از پیشنهاد ایران مطرح شده است.
اختلافات و ادامه تماسها
با وجود رد علنی پیشنهاد ایران از سوی ترامپ، کانال پیامرسانی بسته نشده است. عباس عراقچی روز دوشنبه اعلام کرد که هیئت ایرانی بار دیگر با میانجیهای قطری دیدار کرده و درباره ایدههایی برای تحقق شروط تهران گفتوگو کرده است. این تحول نشان میدهد که رد پیشنهاد، به معنای پایان تماسها نیست. حتی گزارشهای منتشرشده در روزهای اخیر نیز تأکید دارند که ایران و آمریکا بهصورت جداگانه با میانجیها در تماس بودهاند و تلاش برای یافتن فرمولی برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ادامه دارد.
تهران تلاش کرده است مرز میان «گفتوگو» و «مذاکره هستهای» را روشن نگه دارد. عراقچی صراحتا هرگونه انعطاف جدید ایران در موضوع هستهای را رد کرده و گفته است موضع ایران تغییر نکرده و در شرایط فعلی بحث اصلی، بازگشایی هرمز بر اساس شروط اعلامشده است. این موضع باید در چارچوب یک محاسبه مهمتر فهمیده شود، آن هم اینکه تهران نمیخواهد پیام بازگشت به دیپلماسی، در واشینگتن به معنای عقبنشینی از مواضع هستهای تعبیر شود.
یکی از پیچیدهترین متغیرهای پرونده کنونی، صرفا اختلاف بر سر عدد، تحریم یا سطح غنیسازی نیست؛ مسئله عمیقتر، اعتماد ازدسترفته درباره اجرای توافق است. ایران میخواهد هرگونه امتیاز اقتصادی یا سیاسی آمریکا، پیش از برداشتن گامهای مهم تهران قابل مشاهده و قابل تضمین باشد. در مقابل، واشینگتن تلاش میکند ابتدا تغییرات مشخصی در رفتار هستهای ایران ببیند و سپس درباره رفع تحریمها و آزادسازی داراییها تصمیم بگیرد.
در این میان، یک مقام ایرانی که با رسانههای آمریکایی گفتوگو کرده، مشکل اصلی را نبود یک موضع کاملا روشن و منسجم در دولت ترامپ درباره هدف نهایی مذاکرات دانسته است. با این حال، پیامهای دولت ترامپ درباره ایران همزمان دو لحن متفاوت دارند؛ از تهدید به ادامه جنگ و فشار حداکثری تا اعلام آمادگی برای توافق. این دوگانگی، مسیر رسیدن به یک چارچوب پایدار را دشوار میکند.
در نهایت، آنچه در نیویورک رخ داده، هنوز برای اعلام آغاز یک مذاکرات رسمی جدید کافی نیست. مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که مذاکرات رسمی جدیدی در دستور کار هیئت ایران نبوده و آنچه انجام شده، تبادل پیام و رایزنی با میانجیها بوده است. با این حال، واقعیت مهمتر این است که کانال ارتباطی از کار نیفتاده است.
بیشتر بخوانید: هاکون یرلو: ترامپ و زلنسکی گزینههای مناسبی برای نوبل صلح نیستند · عراقچی: منتظر پاسخ رسمی آمریکا از طریق قطر هستیم
