ایالات متحده در چارچوب کارزار جدید فشار اقتصادی علیه ایران، اکنون تلاش میکند حلقه محاصره تهران را از مسیر دیگری به غیر از خلیج فارس و مرزهای غربی و شرقی این کشور نیز تکمیل کند: محدود کردن ارتباط زمینی ایران با کشورهای آسیای مرکزی.
تهدیدهای واشنگتن برای قطع روابط
دولت دونالد ترامپ از کشورهای منطقه خواسته است تجارت خود با ایران را کاهش داده یا متوقف کنند، شرکتهای مرتبط با تهران را شناسایی کنند و فعالیت شعب بانکهای ایرانی را محدود یا متوقف سازند. واشنگتن همچنین تهدید کرده که کشورها و مؤسساتی که از این درخواستها تبعیت نکنند، با تحریمهای ثانویه و محدودیت دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار مواجه خواهند شد.
بیشتر بخوانید: تجمع اهالی مساجد قزوین در دویست و یکمین روز مقاومت
در ظاهر، این سیاست میتواند بخشی از راهبرد «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی ایران تلقی شود؛ اما در عمل با یک مشکل اساسی روبهروست. ایران برخلاف بسیاری از کشورهایی که آمریکا در گذشته تلاش کرده آنها را منزوی کند، صرفاً یک اقتصاد یا بازار منفرد نیست.
چالشهای ژئوپلیتیکی
موقعیت جغرافیایی ایران به گونهای است که حذف آن از شبکههای حملونقل، انرژی و تجارت منطقهای برای بسیاری از همسایگانش هزینه ایجاد میکند. به همین دلیل، آنچه واشنگتن میخواهد به عنوان «محاصره زمینی ایران» اجرا کند، ممکن است در عمل بیشتر به تلاش برای تحمیل هزینه به کشورهای آسیای مرکزی تبدیل شود تا اقدامی مؤثر برای منزوی کردن تهران.
حجم تجارت مستقیم کشورهای آسیای مرکزی با ایران، اگرچه در مقایسه با تجارت آنها با چین، روسیه یا اروپا چندان بزرگ نیست، اما اهمیت ایران برای این کشورها را نمیتوان با حجم تجارت دوجانبه اندازهگیری کرد. ارزش واقعی ایران در نقش آن به عنوان یک مسیر ترانزیتی و دسترسی به آبهای آزاد نهفته است.
پنج جمهوری آسیای مرکزی همگی به نوعی با مشکل جغرافیایی مشترکی مواجهاند: محصور بودن در خشکی. آنها برای دسترسی به بازارهای جهانی باید از خاک کشورهای دیگر عبور کنند. ایران یکی از معدود مسیرهای طبیعی و عملی برای ایجاد یک محور کریدوری جنوبی است که به کشورهای این منطقه امکان دسترسی به بازارهای هند، خاورمیانه و فراتر از آن را میدهد.
بنابراین، فشار آمریکا برای قطع روابط با ایران تنها به معنای محدود کردن صادرات و واردات نیست؛ بلکه در صورت اجرای کامل، به معنای از بین بردن یکی از گزینههای ژئوپلیتیکی کشورهای آسیای مرکزی برای خروج از بنبست جغرافیایی آنهاست.
بیشتر بخوانید: وطندوستی از نگاه حجت الاسلام عبدالحسین یداللهی · تماس تلفنی سید عباس عراقچی و هاکان فیدان درباره تحولات منطقهای
