پریسا نویدی‌فر، وکیل دادگستری، در نظام حقوقی خانواده، «الزام زوج به طلاق» و «اعمال وکالت در طلاق» را به عنوان دو نهاد متمایز معرفی کرد. این دو مسیر اگرچه ممکن است به یک نتیجه، یعنی انحلال نکاح، منتهی شوند، اما از نظر منشأ حق، موضوع اثبات، حدود مداخله دادگاه و آثار حقوقی تفاوت‌های بارزی دارند.
تفکیک مسیرهای قانونی
نویدی‌فر بیان کرد که قانون‌گذار در ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده، این دو مسیر را از یکدیگر تفکیک کرده است. در دعوای مبتنی بر ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، منشأ حق زوجه، حکم قانون است و دادگاه باید وجود وضعیتی در زندگی مشترک را احراز کند که ادامه آن برای زوجه دشوار یا غیرقابل تحمل باشد. در این حالت، موضوع دعوا الزاما یک رفتار منفرد زوج نیست و دادگاه باید به مجموعه اوضاع و احوال زندگی مشترک، شدت و استمرار رفتارها و آثار آنها بر وضعیت زوجه توجه کند.
بیشتر بخوانید: وزیر دفاع پاکستان: توانمندی‌های نظامی ما در اختیار عربستان قرار خواهد گرفت
نقش معیارها در ارزیابی
وی افزود که عسر و حرج مفهومی است که احراز آن با وضعیت واقعی هر زندگی مشترک ارتباط دارد و ممکن است از اجتماع چند عامل شکل گیرد. در مقابل، ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی بر اراده قراردادی زوجین استوار است. در اینجا زوجه برای اعمال وکالت در طلاق باید تحقق شرطی را که ضمن عقد مقرر شده اثبات کند و نشان دهد که اختیار اعطاشده مطابق مفاد همان شرط قابل اعمال است.
نویدی‌فر به تفاوت‌های اساسی در موضوع پرسش دادگاه اشاره کرد. در دعوای عسر و حرج، پرسش اصلی این است که آیا استمرار زندگی مشترک برای زوجه مشقتی ایجاد کرده است یا خیر. اما در اعمال وکالت در طلاق، پرسش اصلی این است که آیا واقعه مورد استناد دقیقا با شرط قراردادی مندرج در سند نکاحیه منطبق شده است یا خیر.
به گفته وی، یک رفتار واحد ممکن است در دو مسیر آثار حقوقی متفاوتی پیدا کند. به عنوان مثال، رفتار زوج می‌تواند در احراز عسر و حرج مؤثر باشد، اما به معنای تحقق یکی از شروط ضمن عقد نیست. برعکس، ممکن است شرط قراردادی مشخصی تحقق پیدا کند، بی‌آنکه تمام ارکان عسر و حرج احراز شده باشد.
مطالعه موردی و نتیجه‌گیری
نویدی‌فر در ادامه به یک پرونده اشاره کرد که در آن مجموعه‌ای از وقایع، از جمله عدم پرداخت نفقه و سوءرفتار، بررسی شده است. دادنامه مورخ ۲۱/۰۴/۱۴۰۵ این پرونده وضعیت را در چارچوب دعوای عسر و حرج مورد بررسی قرار داده است.
در این پرونده، زوج شکایتی با عنوان «ممانعت از حق» علیه زوجه مطرح کرده بود که در رأی دادگاه کیفری دو تهران، زوجه تبرئه شد. اما نویدی‌فر تأکید کرد که برائت به‌تنهایی نمی‌تواند دلیل عسر و حرج باشد و باید به مجموعه رفتارهای احراز‌شده توجه شود.
در نهایت، وی بر ضرورت تفکیک میان «سبب طلاق» و «نتیجه طلاق» تأکید کرد و گفت: "تحلیل دقیق منشأ حق، موضوع اثبات و رابطه میان واقعه خارجی و مبنای حقوقی آن، شرط اساسی برای صدور رأی منطبق با ماهیت واقعی دعواست."
بیشتر بخوانید: گروسی خواستار اعزام فوری بازرسان به ایران شد · قالیباف: قانون مقابله با نفوذ باید شفاف و دقیق باشد
