انسان در عصر دیجیتال بیش از هر دوره دیگری در معرض نگاه دیگران قرار گرفته است. اما این بار «دیگری» فقط خانواده، دوستان، همکاران یا جامعه اطراف نیست. میلیونها کاربر ناشناس، چهرههای مشهور، اینفلوئنسرها و مهمتر از همه، الگوریتمهایی که دائما رفتار او را رصد و تحلیل میکنند، در شکلدادن به تصویری که فرد از خودش دارد نقش دارند.
فاصله میان خود واقعی و خود مطلوب
فضای مجازی فقط محلی برای ارتباط و سرگرمی نیست بلکه به محیطی تبدیل شده که در آن افراد خود را میبینند، با دیگران مقایسه میکنند و بهتدریج درباره اینکه چه کسی باید باشند»، تصمیم میگیرند. مساله از جایی آغاز میشود که فرد میان «خودِ واقعی» و «خودِ مطلوب» فاصلهای احساس میکند.
بیشتر بخوانید: آغاز سال تحصیلی و دغدغه والدین درباره سرویس مدارس
شبکههای اجتماعی عمدتا ویترین زندگی و نه خودِ زندگی هستند. کاربر معمولا موفقیتها، سفرها، ظاهر مطلوب، لحظات شاد و دستاوردهای خود را نمایش میدهد و بخشهای عادی، شکستها، اضطرابها و روزمرگیها کمتر دیده میشوند. بنابراین، فرد با مجموعهای از زندگیهای لوکس و موفق و زیبا مواجه میشود و زندگی واقعی خود را با نسخهای گزینششده از زندگی دیگران مقایسه میکند.
نقش الگوریتمها در شکلدهی انتخابها
کاربر تصور میکند خودش در حال انتخاب محتوایی است که میبیند، در حالی که بخش قابلتوجهی از این انتخاب پیشاپیش توسط سامانههای توصیهگر انجام شده است. الگوریتمها در فضای مجازی بر اساس رفتارهای قبلی، مدت زمان تماشای محتوا و تعاملات کاربر، حدس میزنند چه چیزی احتمالا توجه مخاطب را جلب خواهد کرد.
این سازوکار الزاما با هدف تغییر شخصیت افراد طراحی نشده است. هدف اصلی بسیاری از پلتفرمها افزایش تعامل و نگهداشتن کاربر در محیط خودشان است. اما همین منطق اقتصادی میتواند پیامدهای اجتماعی عمیقی ایجاد کند. محتوایی که خشم، ترس، هیجان و مقایسه ایجاد میکند، ممکن است توجه بیشتری به خود جلب کند و در چرخه توصیهها تقویت شود.
در نهایت، باید توجه داشت که انسان عصر دیجیتال باید توانایی تشخیص میان «خواسته خود» و «خواستهای که به او القا شده» را داشته باشد. در جهانی که دائما به ما میگوید چه بخریم و چگونه لباس بپوشیم، چالش اصلی حفظ انتخابهای خود است.
بیشتر بخوانید: بهمن بازرگانی و تأثیر کتاب توماس کوهن بر اندیشههای اجتماعی · چالشهای جنجالی مصوبه «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی»
