موشکها معمولاً به سمت شرق پرتاب میشوند. این انتخاب تصادفی نیست و به یکی از قوانین بنیادی فیزیک مربوط میشود. زمین به طور مداوم در حال چرخش است و موشکها در تلاش هستند تا از این حرکت بهرهبرداری کنند.
زمین به موشکها سرعت میدهد
سطح زمین در حال چرخش به دور محور خود است. سرعت این چرخش در نزدیکی خط استوا بیشتر از مناطق قطبی است؛ به طوری که یک نقطه روی خط استوا با سرعت حدود ۱٬۶۷۰ کیلومتر بر ساعت به دور زمین میچرخد. هنگام پرتاب موشک از نزدیکی خط استوا به سمت شرق، موشک از این سرعت اولیه بهرهمند میشود. به عبارت دیگر، موشک در حین بلند شدن مقداری از سرعت چرخش زمین را با خود دارد و به همین دلیل برای رسیدن به مدار به سوخت کمتری نیاز دارد.
بیشتر بخوانید: قاسم عسلی: هوش مصنوعی دستیار قلم نویسندگان است
اگر موشک به سمت غرب پرتاب شود، ابتدا باید سرعتی که زمین به آن داده را خنثی کند و سپس سرعت بیشتری برای رسیدن به مدار به دست آورد. این امر به معنای مصرف سوخت بالاتر و نیاز به موشک قدرتمندتر است. به طور مثال، موشکی که از نزدیکی خط استوا به سمت شرق پرتاب میشود، میتواند صدها متر بر ثانیه سرعت اضافی از چرخش زمین دریافت کند. این مقدار در مأموریتهای فضایی که هر کیلوگرم وزن اهمیت دارد، تفاوت بزرگی ایجاد میکند.
چرا همه موشکها از شرق پرتاب نمیشوند؟
با وجود مزیت حرکت به سمت شرق، همیشه این مسیر بهترین گزینه نیست. مسیر پرتاب باید با هدف مأموریت هماهنگ باشد. برای مثال، ماهوارههایی که باید در مدار قطبی قرار بگیرند، معمولاً به سمت شمال یا جنوب پرتاب میشوند. در این نوع مدارها، موشک نمیتواند از تمام مزیت چرخش زمین استفاده کند، اما مسیر قطبی برای مشاهدهی کل سطح زمین مناسبتر است.
موقعیت جغرافیایی پایگاه پرتاب نیز اهمیت زیادی دارد. پایگاههایی که نزدیک خط استوا قرار دارند، بیشترین سرعت کمکی را دریافت میکنند. به همین دلیل، کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه و ژاپن پایگاههایی در مناطق جنوبی یا نزدیک دریا ساختهاند تا بتوانند پرتابهای شرقی امنتری داشته باشند. یکی دیگر از دلایل انتخاب مسیر شرق، مسائل ایمنی است. موشکها هنگام پرتاب و جداسازی بخشهای مختلف، قطعاتی را از دست میدهند که ممکن است سقوط کنند. به همین دلیل بسیاری از پایگاههای فضایی در نزدیکی سواحل ساخته شدهاند تا موشکها بتوانند به سمت اقیانوس پرواز کنند و خطر سقوط قطعات روی مناطق مسکونی کاهش پیدا کند.
یک استثنا: موشکهایی که خلاف جهت زمین حرکت میکنند
گاهی مهندسان عمداً برخلاف جهت چرخش زمین پرتاب انجام میدهند. این عمل معمولاً زمانی انجام میشود که هدف، قرار دادن ماهواره در مداری خاص یا رسیدن به مسیر مشخصی باشد. به عنوان مثال، پرتابهای برخی ماهوارههای جاسوسی یا مأموریتهای خاص ممکن است به مسیرهایی نیاز داشته باشند که مزیت سرعت چرخش زمین در آنها اهمیت کمتری دارد.
چرخش زمین، سوخت پنهان موشکها است. پرتاب موشک به سمت شرق در واقع یک ترفند ساده اما بسیار مهم است: استفاده از انرژیای که زمین از قبل در اختیار ما گذاشته است. موشکها برای رسیدن به فضا فقط با موتورهای عظیم خود نمیجنگند؛ آنها از حرکت سیارهای که روی آن زندگی میکنیم نیز کمک میگیرند. به همین دلیل، مسیر بسیاری از پرتابهای فضایی از روی نقشه شبیه یک انتخاب ساده به نظر میرسد، اما در پس آن محاسبات دقیق فیزیک، هزینهی سوخت، ایمنی و هدف مأموریت قرار دارد.
بیشتر بخوانید: سیلیکونولی به کلیسای کاتولیک رو آورد · افزایش غیرمنتظره قیمت سهام Rocket Lab پس از رونمایی از سلول خورشیدی جدید
