کمبود ویتامین ب ۱۲ و فولات میتواند یکی از دلایل اصلی خستگی مداوم در افراد باشد. این کمبود به دلایل مختلف در حال افزایش است و متخصصان به بررسی آن پرداختهاند. خستگی مداوم یکی از شایعترین علائمی است که افراد بهدلیل آن به پزشک مراجعه میکنند. پژوهشها نشان میدهند که کمبود این دو ویتامین از گروه ب، یعنی ویتامین ب ۱۲ و فولات (ب ۹)، ممکن است بیش از آنچه تصور میشود در بروز این مشکل نقش داشته باشد.
نقش ویتامینها در سلامت جسمی و ذهنی
ویتامین ب ۱۲ و فولات در مجموعه گستردهای از فرایندهای متابولیکی بدن نقش دارند. این مواد برای ساخت دیانای، رشد و ترمیم بافتها و همچنین تولید برخی مواد شیمیایی پیامرسان در مغز که با خلقوخو و انگیزه ارتباط دارند، ضروری هستند. با این حال، در بسیاری از موارد، تشخیص خستگی به سادگی ممکن نیست و پزشکان معمولاً به کمبود آهن یا دیابت توجه میکنند.
بیشتر بخوانید: پیادهروی، راهی مؤثر برای مدیریت آسم در بیماران
به گفته پزشکان، تقریباً هر بیماری میتواند به شکلی باعث احساس خستگی شود. بارداری، افسردگی، مسمومیت با مونوکسیدکربن و سندرم خستگی مزمن از جمله علل احتمالی هستند. راهنمای پزشکی بریتانیا برای بررسی خستگی، آزمایش سطح ب ۱۲ و فولات را نیز در فهرست بررسیهای احتمالی قرار داده است؛ اما این آزمایشها معمولاً نخستین آزمایشهایی نیستند که برای فرد مبتلا به خستگی تجویز میشوند.
چالشهای تشخیص و درمان
آزمایش خون برای اندازهگیری ب ۱۲ و فولات همیشه تصویر دقیقی از وضعیت بدن ارائه نمیدهد، زیرا سطح این مواد در خون الزاماً بازتابدهنده میزان آنها در بافتهای بدن نیست. آزمایش مادهای به نام «هموسیستئین» ممکن است اطلاعات دقیقتری ارائه کند. هموسیستئین در همان فرایندهای متابولیکیای نقش دارد که به ب ۱۲ و فولات وابستهاند و در افراد دچار کمبود این ویتامینها، معمولاً سطح هموسیستئین خون افزایش پیدا میکند. با این حال، پزشکان عمومی در بسیاری از موارد امکان درخواست مستقیم این آزمایش را ندارند و معمولاً باید توسط پزشک بیمارستانی تجویز شود.
پژوهش جدیدی در ژاپن پیچیدگی این ارتباط را بیشتر نشان داده است. محققان بیش از ۶۰۰ نفر را درباره خستگی جسمی و آنچه میتوان «خستگی ذهنی» نامید، مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان داد سطح بالاتر هموسیستئین، که میتواند نشانه کمبود ب ۱۲ یا فولات باشد، با خستگی شدیدتر در مردان ارتباط داشت. در زنان نیز این وضعیت با کاهش انگیزه ذهنی برای انجام فعالیتها مرتبط بود.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که این مطالعه ثابت نمیکند کمبود این ویتامینها مستقیماً عامل خستگی افراد بوده است. آنها معتقدند برای افراد مبتلا به خستگی مداوم، بررسی احتمال درمان با مکملهای این ویتامینها میتواند ارزشمند باشد. حتی در شرایطی که نتایج آزمایش خون طبیعی یا نزدیک به مرز پایین باشند، پزشک ممکن است در صورت وجود علائم و عوامل خطر، درمان را پیشنهاد کند.
پیشگیری و مدیریت علائم
کمبود ب ۱۲ فقط به خستگی محدود نمیشود. زخمهای دهانی، احساس سوزنسوزن شدن در پاها، مشکلات حافظه و «مهذهنی» نیز میتوانند از نشانههای آن باشند. این علائم معمولاً بهتدریج ایجاد میشوند و ممکن است برخی افراد این تغییرات را به روند طبیعی افزایش سن نسبت دهند. تغذیه میتواند در پیشگیری از کمبود این ویتامینها نقش داشته باشد. گوشت و محصولات غذایی غنیشده، از جمله برخی غلات صبحانه، منابع مناسب ب ۱۲ هستند. فولات نیز در حبوبات، لوبیا و سبزیجات برگسبز یافت میشود.
متخصصان در نهایت توصیه میکنند خستگی مداوم نادیده گرفته نشود. اگر احساس خستگی برای مدت طولانی ادامه دارد، مراجعه به پزشک میتواند به شناسایی علت اصلی کمک کند؛ چراکه پشت این علامت ظاهراً ساده، ممکن است یک مشکل قابل درمان وجود داشته باشد.
بیشتر بخوانید: معجزه میوهها برای سلامت کلیه؛ میوههای مفید و مضر · مغز مادر در بارداری تغییر میکند
