اقلیم کردستان عراق روند چندساله یکپارچهسازی پیشمرگه را به پایان رسانده است. این تحول در آستانه خروج نیروهای آمریکایی از عراق تا ۳۰ سپتامبر (امروز) به وقوع پیوسته و میتواند موازنه امنیتی عراق را تغییر دهد و روابط اربیل، بغداد و واشینگتن را وارد مرحلهای تازه کند.
پایان یک شکاف امنیتی
دولت اقلیم کردستان عراق هفته گذشته اعلام کرد که فرآیند یکپارچهسازی نیروهای پیشمرگه به پایان رسیده است. مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم، این خبر را در اربیل اعلام کرد و گفت که این تغییر در شرایطی رخ داده که عراق به یکی از مقاطع حساس امنیتی خود نزدیک میشود. بارزانی تأکید کرد که پیشمرگه دیگر قرار نیست به دو حزب رقیب وفادار باشد و اکنون باید زیر یک فرماندهی منسجمتری عمل کند.
بیشتر بخوانید: حجت الاسلام قاسم روانبخش: تجربه دفاع مقدس چراغ راه ایستادگی است
تأثیرات بر موازنه امنیتی
ست فرانتزمن، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، این همزمانی را نشانهای از تغییر مهم در موازنه امنیتی عراق میداند. او اشاره میکند که یکپارچهشدن پیشمرگه تنها اصلاحی در ساختار نظامی اقلیم نیست، بلکه درست در زمانی اتفاق افتاده است که بغداد باید درباره آینده گروههای مسلح و نفوذ ایران پس از کاهش حضور آمریکا تصمیمگیری کند. اقلیم کردستان از زمان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ شکل گرفت و بهعنوان یک منطقه امن در شمال عراق شناخته شده است.
پیشمرگه در سالهای اخیر نقش مهمی در تأمین امنیت عراق ایفا کرده و در مبارزه با داعش در سال ۲۰۱۴ و بعد از آن تا حد زیادی موفق بوده است. با این حال، این نیروها سالها تحت تأثیر شکافهای سیاسی داخلی قرار داشتهاند و ساختار قدرت میان حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان تقسیم شده است. هدف اصلاحات اخیر انتقال وفاداری یگانهای نظامی از احزاب به ساختار رسمی اقلیم است.
چالشهای امنیتی جدید
همزمان با خروج نیروهای آمریکایی، گروههای مسلح خارج از دولت عراق از کاهش حضور آمریکا استقبال کردهاند، اما تحت فشار تحویل سلاح و قرار گرفتن کامل زیر فرمان دولت بغداد نیز قرار دارند. فرانتزمن معتقد است که خروج نیروهای آمریکا میتواند احساس آزادی عمل بیشتری به این گروهها بدهد، اما از سوی دیگر یکی از مهمترین استدلالهای آنها برای توجیه فعالیتهای مسلحانه را تضعیف خواهد کرد.
در این فضای پیچیده، پیشمرگه یکپارچه میتواند به عنوان نیرویی مؤثرتر عمل کند و ظرفیت بیشتری برای همکاری با دولت مرکزی و نیروهای امنیتی عراق پیدا کند. بارزانی همچنین اعلام کرده است که مرحله بعد باید بر تقویت توان نظامی پیشمرگه، تأمین تسلیحات پیشرفته و توسعه توان انسانی نیروها متمرکز شود.
چشمانداز آینده
رابطه پیچیده میان دولت مرکزی، احزاب شیعه، اقلیم کردستان و نفوذ ایران و آمریکا حاصل چند دهه تحولات سیاسی و امنیتی است. یکپارچهشدن پیشمرگه میتواند به عنوان یکی از اجزای بازسازی توازن داخلی عراق محسوب شود. تقویت نهادهای رسمی و محدود کردن فرماندهیهای مسلح مستقل از جمله چالشهایی است که بغداد با آن مواجه است. در چنین شرایطی، تقویت و انسجام نیروهای پیشمرگه میتواند یکی از راهکارهای مؤثر برای مقابله با تهدیدات امنیتی و افراطگرایی در عراق باشد.
بیشتر بخوانید: بنبست مذاکرات رم؛ پرونده لبنان به مذاکرات تهران و واشنگتن گره خورد · مناقشه بازگشت به صحن حضوری مجلس ادامه دارد
