کشورهای اسکاندیناوی با ترکیب سرمایهداری و دولت رفاه، مدلی اقتصادی منحصر به فرد را ایجاد کردهاند. این ترکیب شامل شرکتهای خصوصی، رقابت، صادرات و تجارت آزاد بهعلاوه مالیاتهای بالا و خدمات عمومی گسترده است. این تناقض بهظاهر میان بازار و دولت، بهدلیل روندهای تاریخی شکل گرفته است.
سازش تاریخی میان بازار و دولت
مدل اسکاندیناوی نتیجه حذف سرمایهداری یا جایگزینی بازار با دولت نیست، بلکه حاصل نوعی سازش تاریخی میان بازار و جامعه است. کشورهای سوئد، دانمارک و نروژ طی بیش از یک قرن، نظامی را بنا کردهاند که در آن بازار مسئول تولید ثروت است و دولت به همراه نهادهای اجتماعی و کارفرمایان، ریسکهای ناشی از این فرایند را بین شهروندان توزیع میکند.
بیشتر بخوانید: تبدیل اسناد مالکیت دفترچهای به تکبرگ الزامی شد
پرسش کلیدی این است که چگونه دولت و بازار در این کشورها توانستهاند در کنار یکدیگر قرار بگیرند. پاسخ به این پرسش، در تاریخ اجتماعی و اقتصادی این کشورها نهفته است.
تاریخچه رفاه اجتماعی در اسکاندیناوی
اسکاندیناوی امروز بهدلیل رفاه اجتماعی و خدمات عمومی گستردهاش شناخته میشود، اما در قرن نوزدهم، این کشورها عمدتاً جوامع کشاورزی بودند و با فقر و ناامنی اقتصادی مواجه بودند. صنعتیشدن در این کشورها موجب تغییر ساختار اجتماعی و ورود کارگران به کارخانهها شد و این روند، زمینهساز شکلگیری دولت رفاه گردید.
دولت رفاه اسکاندیناوی بهتدریج و از دهه ۱۹۳۰ شکل گرفت و همواره در پاسخ به تغییرات عمیق اجتماعی و اقتصادی بوده است. این مدل، بهجای اینکه بهدنبال حذف بازار باشد، به دنبال مدیریت ریسکهای ناشی از آن است.
یکی از ویژگیهای مهم این مدل، نقش پررنگ اتحادیههای کارگری است که توانستهاند رابطه میان کارگر و کارفرما را به مذاکره جمعی تبدیل کنند. این امر باعث شده تا شرایط کار و دستمزد به توافقات جمعی وابسته باشد و پیشبینیپذیری بیشتری در بازار کار ایجاد شود.
مالیات نسبتاً بالای این کشورها، بههیچوجه تنها یک هزینه نیست، بلکه شهروندان در برابر این مالیات خدمات عمومی گستردهای دریافت میکنند. این خدمات شامل درمان، آموزش، حمایت از کودکان و بیمه بیکاری است که به نوعی مسئولیت جمعی را در مدیریت مخاطرات زندگی شکل میدهد.
مدل اسکاندیناوی نشان میدهد که چگونه میتوان بین بازار و دولت سازش ایجاد کرد. هدف این مدل، تأکید بر اشتغال، آموزش و مهارتآموزی است؛ بهطوریکه افراد پس از از دست دادن شغل خود، بتوانند با یادگیری مهارتهای جدید دوباره به بازار کار بازگردند.
بنابراین، مدل نوردیک بهدنبال ایجاد امنیت توأم با انعطاف است و توزیع عادلانه درآمدها را فراتر از صرفاً بازتوزیع مالیاتها در نظر میگیرد. این مدل، بهعنوان الگویی برای دیگر کشورها نیز قابلیت بررسی و تحلیل دارد.
بیشتر بخوانید: هزینه پنهان صف بنزین در خراسان جنوبی · مالیات بر بانکها؛ راهحلی برای کاهش قبضهای انرژی
