بدن انسان در مواجهه با آسیب‌های شدید به سرعت تلاش می‌کند که زخم را ببندد و از عفونت جلوگیری کند. اما در نهایت خبری از رشد دوباره اندام از دست رفته نیست و کار با ترمیم زخم تمام می‌شود و جای زخم به یادگار باقی می‌ماند.
تفاوت سمندر و انسان در بازسازی اندام
در حالی که این فرایند در بدن سمندر متفاوت است، پس از قطع عضو در محل آسیب با فعال شدن یک برنامه سلولی و مولکولی، مجموعه‌ای از سلول‌ها به نام بلاستما (Blastema) تشکیل می‌شوند. ساختار بلاستما مانند یک کارگاه بازسازی عمل کرده و سلول‌هایی تولید می‌کند که نهایتاً بافت‌های گوناگون اندام از جمله عصب، رگ و استخوان را تشکیل می‌دهند.
بیشتر بخوانید: سقوط بالابر ساختمانی در رویان مازندران جان پنج کارگر را گرفت
توانایی بازسازی در برخی ماهی‌ها
برخی ماهی‌ها، از جمله گورخر ماهی، نیز توانایی چشمگیری در بازسازی عضو از آسیب‌دیده دارند. بدن این ماهی‌ها قادر است باله‌های آسیب‌دیده را ترمیم کرده و حتی بخش‌های آسیب‌دیده اندام‌های حیاتی مانند مغز و قلب را نیز بازسازی کند. اما تشکیل دوباره یک اندام بسیار پیچیده‌تر از تولید تعداد زیادی سلول جدید است. اندام جدید باید شکل و اندازه مناسبی به خود بگیرد و در این فرایند، سلول‌های اطراف زخم به برنامه‌ای مشابه با رشد جنینی وارد می‌شوند.
پیام‌های مولکولی مشخص می‌کنند که استخوان، عضله، پوست و سایر بافت‌ها تا چه اندازه‌ای باید ساخته شوند. در این فرایند پیچیده، تکثیر سلول‌ها باید در زمان مناسب متوقف شود. قرار نیست اگر فقط نوک یک اندام از دست رفت، یک اندام کامل جدید روی اندام قبلی رشد کند و تنها باید قسمت از دست رفته جایگزین شود.
محدودیت‌های بازسازی در بدن انسان
بدن انسان هم توانایی بازسازی دارد. به عنوان مثال، پوست به طور مداوم در حال جایگزین کردن سلول‌های قدیمی است و سلول‌های خونی با سلول‌های جدید جایگزین می‌شوند. حتی کبد تا حدی می‌تواند دوباره رشد کند. گزارش‌هایی مبنی بر بازسازی محدود نوک انگشت در برخی کودکان نیز وجود دارد. با این حال، تکامل انسان و سایر پستانداران مسیر متفاوتی را طی کرده است.
برخی پژوهشگران بر این باورند که تفاوت در توانایی بازسازی ناشی از «موازنه تکاملی» است و برخی فرضیه‌ها می‌گویند که در پستانداران خون‌گرم با نرخ سوخت‌وساز بالا، ترمیم سریع زخم ممکن است برای بقا مناسب‌تر باشد. فرضیه دیگری نیز وجود دارد که می‌گوید مهار قوی رشد سلولی برای جلوگیری از سرطان در پستانداران بلندعمر، ممکن است به قیمت کاهش توان بازسازی تمام شده باشد.
تحقیقات برای رمزگشایی فرایند بازسازی
در این میان، پژوهشگران با مطالعه حیواناتی که توانایی بازسازی بسیار بالایی دارند، به دنبال رمزگشایی از رازهای این فرایند هستند تا شاید روزی بتوانند از این آموخته‌ها برای بهبود ترمیم بافت در انسان‌ها استفاده کنند. این تلاش‌ها می‌تواند امیدهای جدیدی را برای بیماران با آسیب‌های جدی و نیازمند به بازسازی بافت فراهم کند.
بیشتر بخوانید: بیمه رایگان سلامت ۱۹۱ هزار روستایی و عشایر ایلام · برنامه‌های هفته ملی کودک ۱۴۰۵ ابلاغ شد
