عبدالاله بلقزیز، متفکر و فیلسوف معاصر مراکشی، در کتاب جدید خود با عنوان «نقد سنت از نگاه اندیشمندان عرب» به بررسی تاریخ مناقشات فکری درباره «سنت» در جهان عرب میپردازد. این اثر، جلد سوم از پروژه بزرگتر او تحت عنوان «عرب و مدرنیته» است و به نوعی نقدی بر نقد سنت محسوب میشود.
نگرش انتقادی بلقزیز به سنت
بلقزیز در این کتاب، خوانشی انتقادی و جسورانه از چگونگی نگرش اندیشه عربی به گذشته ارائه میدهد و مخاطب را به بازنگری عقلانی فراتر از ستایش یا گسست از سنت دعوت میکند. او در این پروژه چندجلدی تاریخ مواجهه اندیشه عربی با مدرنیته را بررسی کرده و جلد اول را به گفتمان نوزایی و جلد دوم را به گفتمان مدرنیته اختصاص داده است.
بیشتر بخوانید: قلعهبالا؛ گزینهای برای ثبت جهانی در سازمان جهانی گردشگری
این کتاب در سال ۲۰۱۴ منتشر شد و به دلیل رویکرد تحلیلیاش، موفق به دریافت جایزه سلطان قابوس برای فرهنگ شد. بلقزیز در توضیحات کتاب اشاره میکند که عربها در فضای سنت نفس میکشند و به جای نقد آن، تمایل دارند به گذشته پناه ببرند تا خلأهای اکنونشان را پر کنند.
نقد سنت و قدرت
بلقزیز به این نکته اشاره میکند که از دهه چهارم سده بیستم، نقد سنت به یکی از سرلوحههای کار متفکران عرب تبدیل شده است. این متفکران هر یک به شیوه خاص خود به نقد سنت پرداخته و از ابزارهای مختلفی برای این کار استفاده کردهاند. به عنوان مثال، طه حسین با دکارتیسم به رویارویی با دگماندیشی حنبلیها رفت و فریادهای اگزیستانسیالیستی عبدالرحمن بدوی، در کنار نقدهای ساختارگرایانه جابری و نقدهای تاریخگرایانه عُروی، همگی سنت را نشانه رفتهاند.
مهمترین نوآوری بلقزیز در این کتاب، تغییر زاویه دید به مسئله سنت است. او معتقد است که نزاع بر سر سنت، صرفاً یک اختلاف معرفتی یا فلسفی بر سر «حقیقت» نیست، بلکه نزاعی بر سر قدرت و استیلاست. به بیان دیگر، هر دو طرف این مناقشه میکوشند انحصار تأویل و تفسیر سنت را به دست بگیرند، چرا که تسلط بر سنت، کوتاهترین راه برای سلطه بر «اکنون» است.
تحلیل جامعهشناختی بلقزیز
بلقزیز در این کتاب تصویری منسجم و غیرایدئولوژیک از تحول نقد سنت در اندیشه عربی ارائه میدهد. او نه مدافع مدرنیته است و نه ستایشگر سنت، بلکه میکوشد منطق درونی هر دو طرف را بفهمد. یکی از نکات مهم دیگر در این اثر، پیوند دادن مسئله سنت با سیاست، قدرت و ایدئولوژی است که به تحلیل او عمق جامعهشناختی و سیاسی میبخشد.
بیشتر بخوانید: حجتالاسلام رفعتی: تربیت فرزندان و اصلاح نظام آموزشی در اولویت مسئولان قرار گیرد · روزنامههای صبح چهارشنبه ۲۵ شهریور درباره ۲۰۰ شب میدان داری ملت ایران نوشتند
