مجتبی راعی و مریم شکرانی در شرایطی که کشور گرفتار جنگ و محاصره دریایی است و صادرات نفت دشوارتر از همیشه شده، درخواست‌های باورنکردنی برای مصارف ارزی مطرح می‌شود. چندی پیش، خبری از نامه ۴۰ نماینده مجلس به معاون اول رئیس‌جمهوری منتشر شد که درخواست بازنگری در ممنوعیت واردات لوازم خانگی را داده بودند. همچنین فشار گروه‌های مختلف برای واردات خودروهای لوکس و دغدغه‌های مرتبط با واردات آخرین مدل گوشی‌های آیفون همچنان خبرساز می‌شود.
چالش‌های اقتصادی و نیازهای ضروری
در حال حاضر، دغدغه بسیاری از بنگاه‌های تولیدی تخصیص ارز و تأمین مواد اولیه برای تهیه دارو و غذای کشور است. آزادسازی تجارت، حمایت از تولید، کاهش تعرفه و خصوصی‌سازی، هیچ‌کدام مستقل از زمان و مکان، «خوب» یا «بد» نیستند. بستر نهادی، اقتصادی و سیاسی‌ای که سیاست‌ها در آن اجرا می‌شوند، تأثیر بسزایی در نتیجه‌گیری آن‌ها دارد. یکی از حلقه‌های مفقوده منازعات اقتصادی امروز ایران، عدم توجه به شرایط خاص این سیاست‌ها است.
بیشتر بخوانید: اجرای ۲۵ طرح راهداری در گرمسار و آرادان به ارزش ۱.۱ همت
واردات: خوب یا بد؟
سؤال درست این نیست که واردات خوب است یا بد، بلکه این است: واردات چه کالایی، در چه زمانی، با چه منبع ارزی، در چه ساختار رقابتی، با چه ظرفیت تولید داخلی و در چه شرایط اقتصاد کلان؟ این پرسش در شرایط فعلی ایران اهمیتی دوچندان دارد. کشوری که در یک جنگ اقتصادی تمام‌عیار با محدودیت در مبادلات مالی خارجی و فشار بر دسترسی به ارز مواجه است، نمی‌تواند درباره سیاست تجاری همچون یک اقتصاد برخوردار از دسترسی عادی به نظام بانکی و تجارت جهانی تصمیم بگیرد.
گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که با اینکه بخش بزرگی از دارو در داخل تولید می‌شود، تولید بسیاری از اقلام همچنان به مواد اولیه وارداتی وابسته است. محدودیت‌های ارز، حمل‌ونقل و مبادلات مالی، تأمین این مواد را دشوار کرده است. در چنین وضعیتی، ارز دیگر فقط یک متغیر تجاری نیست و هر دلار مصرف‌شده برای واردات به معنای انتخاب میان مصارف رقیب است.
تخصیص منابع ارزی و اولویت‌ها
در همین راستا، بانک مرکزی اعلام کرده که برای عرضه تا دو میلیارد دلار اسکناس برنامه‌ریزی کرده و هر فرد بالای ۱۸ سال می‌تواند با کارت ملی تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز خریداری کند. هدف این سیاست افزایش عرضه و کنترل فشار در بازار ارز است. اما هزینه این مداخله چقدر است؟ اگر عوامل بنیادی افزایش نرخ ارز همچنان پابرجا باشند، تزریق ارز ممکن است در کوتاه‌مدت از التهاب بازار بکاهد، اما ممکن است بخشی از منابع ارزی کشور را مصرف کند، بی‌آنکه به کاهش پایدار نرخ ارز منجر شود.
در این وضعیت، بحث درباره واردات لوازم خانگی و خودرو نیز اهمیت می‌یابد. ۴۰ نماینده مجلس خواستار بازنگری در ممنوعیت واردات چهار قلم لوازم خانگی شده‌اند و پیشنهاد آن‌ها جایگزینی ممنوعیت مطلق با واردات «محدود، کنترل‌شده و قابل رهگیری» است. این مسائل باید به دقت بررسی شوند و باید پرسید آیا تصمیم درباره واردات را می‌توان بدون قراردادن آن در ترازنامه کل منابع ارزی، ظرفیت تولید داخلی و نیازهای ضروری کشور اتخاذ کرد؟
در نهایت، باید توجه داشت که انتخاب بین «دولت» و «بازار» تنها مسئله نیست، بلکه بحث بر سر طراحی نهادی است که مشخص کند دولت کجا، چگونه، برای چه مدتی و با چه سازوکار پاسخ‌گویی مداخله کند. اهمیت این موضوعات در شرایط کنونی اقتصادی ایران بیشتر مشخص می‌شود و نیاز به یک رویکرد همه‌جانبه در سیاستگذاری اقتصادی احساس می‌شود.
بیشتر بخوانید: مدیرکل تعزیرات حکومتی قم: رسیدگی به هشت هزار و ۷۵۴ پرونده در نیمه نخست سال · افزایش قیمت یورو: ۲۶۸ هزار و ۲۰۰ تومان در بازار امروز
