پکن یکی از نمونه‌های پیشرو در مدیریت آلودگی هوا در فصل‌های سرد است که به دلیل کاهش سرعت باد، وارونگی دما و افزایش مصرف سوخت برای گرمایش، با تجمع آلاینده‌ها روبه‌رو می‌شود. این شهر با اتخاذ مجموعه‌ای از سیاست‌های دائمی و اضطراری در زمینه انرژی، صنعت، حمل‌ونقل و ساخت‌وساز، به مقابله با این چالش پرداخته است.
سیاست‌های پایش و کنترل آلودگی
نقطه آغاز روند مدیریت آلودگی هوا در پکن، اجرای برنامه اقدام ملی برای مقابله با آلودگی هوا از سال ۲۰۱۳ بوده است. در آن زمان، میانگین سالانه غلظت پی‌ام۲.۵ در این شهر حدود ۹۰ میکروگرم در هر متر مکعب گزارش می‌شد که فاصله زیادی با استانداردهای مطلوب سلامت داشت. در حال حاضر این شاخص به حدود ۳۰ میکروگرم در هر متر مکعب رسیده است.
بیشتر بخوانید: جان باختن ۲ نفر و مفقود شدن یک نفر در سیلاب گلستان
شهرداری پکن با نصب و توسعه شبکه پایش کیفیت هوا، انتشار اطلاعات لحظه‌ای و تعیین اهداف مشخص برای کاهش آلاینده‌ها، امکان نظارت دقیق‌تر بر وضعیت هوا را فراهم کرده است. داده‌های مربوط به پی‌ام ۲.۵ و پی‌ام ۱۰، دی‌اکسید نیتروژن، دی‌اکسید گوگرد و ازن از طریق ایستگاه‌های متعدد اندازه‌گیری و در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد.
اصلاح الگوی گرمایش و کنترل منابع صنعتی
یکی از محورهای مهم سیاست‌های پکن، اصلاح الگوی گرمایش ساختمان‌هاست. در مناطق شهری و روستایی پیرامون پکن، سامانه‌های گرمایشی زغال‌سنگ‌سوز با شبکه گاز و گرمایش برقی جایگزین شده‌اند و استانداردهای مربوط به مصرف سوخت و انتشار آلاینده‌ها در مراکز گرمایشی افزایش یافته است.
کنترل منابع صنعتی نیز بخشی از برنامه پکن است. صنایع فولاد، سیمان و نیروگاه‌ها ملزم به استفاده از تجهیزات کنترل آلایندگی و فناوری‌های کم‌انتشار شده‌اند. در روزهایی که احتمال شکل‌گیری آلودگی شدید وجود دارد، واحدهای صنعتی و پروژه‌های ساختمانی موظف به کاهش تولید و فعالیت خود می‌شوند.
پکن همچنین در حوزه حمل‌ونقل چند سیاست را دنبال کرده است که شامل توسعه مترو و اتوبوسرانی، بهبود خدمات دوچرخه اشتراکی و افزایش استانداردهای آلایندگی خودروها می‌شود. در روزهای آلوده، ممکن است محدودیت‌هایی برای خودروهای دارای پلاک مشخص اعمال شود.
استفاده از سامانه هشدار زودهنگام، یکی از ویژگی‌های فنی و مدیریتی مهم استراتژی پکن است. این سامانه با بهره‌گیری از داده‌های سنجش آلودگی، توانایی پیش‌بینی وضعیت آلودگی را در آینده نزدیک دارد و به مسئولان این امکان را می‌دهد که اقدامات لازم را پیش از بحرانی شدن وضعیت انجام دهند.
در طرح واکنش اضطراری پکن، سه سطح هشدار زرد، نارنجی و قرمز تعریف شده است که هر یک نشان‌دهنده شدت آلودگی و ضرورت اقدام فوری برای حفاظت از سلامت عمومی است. در سطح هشدار زرد، به مردم توصیه می‌شود که در انجام فعالیت‌های بیرونی احتیاط کنند و از فعالیت‌های فیزیکی شدید پرهیز کنند. در سطح هشدار نارنجی، محدودیت‌های بیشتری از جمله کاهش فعالیت‌های صنعتی اعمال می‌شود و در سطح هشدار قرمز، اقدامات شدیدتری نظیر محدودیت‌های تردد خودروهای سنگین و تعطیلی مراکز آموزشی انجام می‌شود.
نتایج اجرای این سیاست‌ها در پکن قابل‌توجه بوده است؛ بر اساس گزارش‌های رسمی، میانگین سالانه پی‌ام۲.۵ در این شهر در سال ۲۰۲۴ به ۳۰.۵ میکروگرم در مترمکعب رسید که برای چهارمین سال متوالی با استاندارد ملی درجه دوم چین مطابقت دارد. همچنین در همان سال ۲۹۰ روز با کیفیت هوای خوب یا متوسط ثبت شده است که بالاترین میزان از آغاز پایش‌های رسمی به‌شمار می‌رود.
با وجود این پیشرفت، پکن همچنان در بعضی روزهای سرد و کم‌باد با دوره‌های آلودگی شدید روبه‌رو می‌شود. تجربه این شهر نشان می‌دهد که بهبود پایدار کیفیت هوا به اجرای هم‌زمان سیاست‌های بلندمدت، پایش علمی، واکنش اضطراری سریع و همکاری میان مناطق مختلف نیاز دارد.
بیشتر بخوانید: ورود سامانه بارشی جدید به کشور از فردا · شهردار تهران: ایده برقی‌سازی کل پایتخت در حال تحقق است
