محمدکریم آسایش، کنشگر و پژوهشگر شهری، با اشاره به هم‌زمانی روز جهانی مستأجران با روز جهانی اسکان بشر و روز جهانی معماری، بر اهمیت این رویداد تأکید کرد. شعار امسال اتحادیه بین‌المللی مستأجران "مسکن مقرون‌به‌صرفه، پایدار و امن برای جوانان" است. در حالی که سازمان ملل "مسکن مناسب برای همه" را به عنوان شعار خود انتخاب کرده، اتحادیه بین‌المللی معماران نیز بر این نکته تأکید دارد که "مسکن حق انسان است. بسازیدش".
شکاف میان حق و واقعیت
این سه شعار به یک شکاف واحد اشاره دارند: شکاف میان حق اعلام‌شده و واقعیت زیسته. در ایران، این شکاف به وضوح با اجراناپذیری سیاست‌های حمایتی در غیاب نهاد مستأجران مشخص می‌شود. مصوبه سران قوا در خرداد ۱۴۰۵ سقف افزایش اجاره‌بها را ۲۵ درصد تعیین و تمدید خودکار قراردادها را پیش‌بینی کرده است. با این حال، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که مالکان در محله‌های مختلف تهران، نرخ‌های بسیار بالاتری، بین ۷۰ تا ۱۰۰ درصد، را تحمیل کرده‌اند. در این میان، نه نظارت مؤثری وجود دارد و نه ضمانت اجرایی بازدارنده.
بیشتر بخوانید: ۱۱۱ درصد بودجه درآمدی شهرداری بجنورد محقق شد
طرح آشیان و نیازهای واقعی مستأجران
طرح "آشیان" به عنوان برنامه مسکن استیجاری دولت، در استان تهران ۱۵۰۰ واحد را هدف گرفته است، عمدتاً در مناطق ۱۵ و ۱۸. این رقم در مقایسه با نیاز میلیون‌ها خانوار مستأجر در استان، کمتر از یک درصد است. نکته مهم‌تر این است که این طرح تنها زوج‌های جوان با سابقه ازدواج زیر پنج سال را هدف قرار داده، در حالی که بحران اجاره‌نشینی در ایران محدود به جوانان نیست و سه دهک اول و بخشی از دهک چهارم درآمدی نیز به شدت تحت فشار هستند.
در همین راستا، کارزار "حمایت از حقوق مستأجران" که از خرداد ۱۴۰۵ آغاز شده، بیش از چهار هزار امضا جمع‌آوری کرده است. در مجموع، ۶۵ کارزار مرتبط با اجاره در سایت کارزار ثبت شده و این تنها مرجع مطالبه و عریضه مجازی نیست. به عنوان مثال، کمپین‌های متعددی درباره اجاره در "فارس من" نیز مطرح شده است.
این کارزار شش مطالبه مشخص را ارائه می‌دهد: تمدید خودکار قرارداد و ممانعت از تخلیه اجباری، قطع پیوند اجاره‌بها از قیمت‌های سرمایه‌ای، الزام به تعیین فرمول شفاف افزایش اجاره در ابتدای رابطه استیجاری، ایجاد سازوکار حفظ ارزش ودیعه مستأجران، حذف تعارض منافع بنگاه‌های معاملات املاک و حمایت از مستأجران در شرایط سخت.
تحلیل‌های اجتماعی و ابزارهای دیجیتال در این زمینه به یک شکل جدید از "مستأجران موقتا هم‌پیوند" کمک کرده است. این افراد بدون عضویت در یک تشکل رسمی، از طریق پلتفرم‌های جمعی امضا، فشار افکار عمومی را بر نهادهای نظارتی افزایش می‌دهند. این شکل از کنش، می‌تواند به بستری برای همبستگی پایدار تبدیل شود.
در نهایت، برای نخستین بار در ایران، روز جهانی مستأجران در سال ۱۴۰۲ با برگزاری نشست و کارزارهای ویژه گرامی داشته می‌شود. امسال شاهد انتشار کتابی به نام "ولی خانه من نیست: مردم‌نگاری زیست فرهنگ اجاره‌نشینی در شهر تهران" اثر هانیه بنی‌هاشمی هستیم که به عنوان مرجع مطالعاتی این حوزه شناخته می‌شود.
بیشتر بخوانید: برنامه قطعی برق کرمانشاه امروز دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ اعلام شد · مدیرعامل صندوق ملی مسکن: ۱۵ هزار متقاضی برای تسهیلات ۲۰۰ میلیون تومانی معرفی شدند
