هورمسیس (Hormesis) به پدیده‌ای اطلاق می‌شود که در آن مقدار کمی از یک عامل استرس‌زا، واکنش محافظتی بدن را فعال می‌کند. سلول‌های بدن هر روز با انواع مختلفی از استرس مانند نور فرابنفش، آلودگی هوا و محصولات جانبی داروها مواجه‌اند. با این حال، دانشمندان دریافته‌اند که مقدار اندکی از این استرس می‌تواند به تقویت سیستم دفاعی سلول‌ها کمک کند.
سیستم‌های دفاعی سلول‌ها
سلول‌ها دارای سیستم‌های دفاعی متنوعی هستند که به شناسایی خطر و تغییر فعالیت ژن‌های محافظ می‌پردازند. یکی از این پروتئین‌ها، NRF۲ است که به عنوان «کلید دفاعی» شناخته می‌شود. فعال شدن NRF۲ موجب تحریک صدها ژن محافظ و کمک به سلول در کاهش آسیب و دفع مواد مضر می‌شود. سایر سیستم‌ها نیز به جمع‌آوری و بازیافت پروتئین‌های آسیب‌دیده و ترمیم DNA کمک می‌کنند.
بیشتر بخوانید: بیمه رایگان سلامت ۱۹۱ هزار روستایی و عشایر ایلام
نمونه‌های عملی هورمسیس
ورزش یکی از مثال‌های بارز هورمسیس است. فشار موقت به عضلات در حین تمرین و سپس استراحت موجب سازگاری بدن و آمادگی بیشتر برای مواجهه با فشارهای آینده می‌شود. همچنین، پژوهشگران به ارتباط بین ترکیبات گیاهی و واکنش‌های دفاعی سلولی پرداخته‌اند. به عنوان مثال، خرد کردن کلم بروکلی می‌تواند ماده‌ای به نام سولفورافان تولید کند که قادر به فعال کردن NRF۲ است.
با این حال، شواهد قطعی درباره تأثیر سولفورافان بر بدن انسان هنوز به دست نیامده است. فواید میوه‌ها و سبزیجات نمی‌توانند تنها به استرس دادن به سلول‌ها نسبت داده شوند، بلکه این مواد غذایی منابع مهمی از ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز هستند.
دانشمندان همچنین در حال بررسی داروهایی هستند که می‌توانند سیستم‌های دفاعی سلول را به شکل کنترل‌شده فعال کنند. یکی از این داروها، اوماولوکسولون است که NRF۲ را فعال می‌کند و برای درمان بیماری‌های خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد.
با این حال، باید توجه داشت که مفهوم هورمسیس به معنای مجوز برای قرار گرفتن عمدی در معرض عوامل آسیب‌زا نیست. نوع و شدت عامل استرس‌زا باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد تا مشخص شود آیا سلول‌ها سازگار می‌شوند یا آسیب می‌بینند. این یافته‌ها می‌توانند در آینده به طراحی درمان‌های جدید کمک کنند.
بیشتر بخوانید: جان باختن یک دانش‌آموز در حادثه دبیرستانی در استانبول · غلامرضا محمدی فارسانی ۳ راهکار برای ترک عادت غذا خوردن هنگام استرس معرفی کرد
