وعدههای تأمین مالی چین و روسیه برای طرحهای زیرساختی ایران، به دههها میرسد؛ اما تاکنون هیچیک از این وعدهها محقق نشده است و چین و روسیه به بهانههای مختلف و از جمله تحریم، از سرمایهگذاری یا اعطای تسهیلات برای تکمیل طرحهای زیرساختی کشور خودداری کردهاند.
بدعهدی روسیه در پروژه راهآهن رشت-آستارا
بیش از یک دهه است که روسیه وعده ساخت و تأمین مالی راهآهن رشت-آستارا را مطرح کرده؛ اما تاکنون به جایی نرسیده است. در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۳ توافقی بین مدیرعامل راهآهن ایران و روسیه به منظور ساخت این پروژه انجام شد، اما حالا چیزی بیش از ۲۵ سال است که پروژه راهآهن رشت-آستارا روی زمین معطل مانده است.
بیشتر بخوانید: آزادراه حرم تا حرم در مشهد با ورود کمیسیون اصل ۹۰ شتاب میگیرد
این خط آهن در واقع همان حلقه مفقودهای است که میتواند زنجیره ترانزیت و حملونقل کریدور مهم شمال به جنوب را تکمیل کند. با این حال، سالهای طولانی است که نه این خط آهن راه افتاده و نه بنادر شمال ایران نقش چندانی در تجارت کالا دارند. کریدور شمال به جنوب، یکی از مسیرهای مهم ترانزیتی در آسیای میانه است که مسافت ۱۶ هزار کیلومتری حمل بار از طریق کانال سوئز را با یک مسیر هفت هزار کیلومتری جایگزین کرده و در مقایسه با مسیرهای سنتی، از نظر مسافت و زمان تا ۴۰ درصد کوتاهتر و از نظر هزینه تا ۳۰ درصد ارزانتر است.
چالشهای محیط زیستی و تأمین مالی
هوشنگ بازوند، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور، در یک نشست خبری اعلام کرد که مشکلات تملک زمین و موانع محیطزیستی راهآهن رشت-آستارا حل شده و سازمان محیط زیست مجوزهای لازم برای این طرح را صادر کرده است؛ اما بحث تأمین مالی همچنان در هالهای از ابهام است. او افزود: "یکی از نگرانیهای روسها، بحث تملک زمین بود که اعلام کردند وقتی تملک انجام شود، پروژه را شروع میکنیم."
مشکلات احداث راهآهن رشت-آستارا تنها به موضوع سرمایه و تأمین مالی خلاصه نمیشود. بحث تملک زمین و مشکلات محیطزیستی این پروژه از جمله عبور از حریم جنگلها و تالابها، یکی از موانع جدی طرح بود. فعالان محیط زیست نگرانیهایی درباره عدم رعایت استانداردهای زیستمحیطی در ساخت این خط آهن دارند و معتقدند که احتمال سرپیچی از این استانداردها وجود دارد.
در نهایت، ماجرای گرفتاری تأمین مالی برای پروژههای زیرساختی مهم کشور به همینجا ختم نمیشود و چینیها نیز در تاریخچه این پروژهها و عهدشکنی، ید طولایی دارند. آزادراه تهران-شمال یکی از بارزترین مصداقهای عهدشکنی چینیها در پروژههای زیرساختی کشور است. در سال ۱۳۸۲ قرارداد اولیه ساخت فاز یک آزادراه تهران-شمال با یک شرکت چینی منعقد شد، اما این پروژه نیز با مشکلاتی نظیر تملک اراضی و اختلاف درباره شرایط قرارداد مواجه شد.
در نهایت، پروژه آزادراه تهران-شمال به پیمانکار داخلی واگذار شد و سرانجام در اسفند ۱۳۹۸ قطعه یک این آزادراه به بهرهبرداری رسید. این تجارب نشاندهنده نیاز به تجدیدنظر در رویکرد ایران به سرمایهگذاری خارجی و مدیریت پروژههای زیرساختی است.
بیشتر بخوانید: آتشسوزی گسترده در مجموعه انباری جاده مخصوص · اتصال پنج مدرسه سوسنگرد به شبکه فیبرنوری
