کنزو سوآی و هنری کاگان به خاطر کشف «اثرات غیرخطی و خودکاتالیزگری در سنتز آلی نامتقارن» برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ شدند. این دو دانشمند از دو سوی جهان، دستاوردهای خود را در زمینه هوموکایرالیتی ارائه کرده‌اند که به شیمی‌دانان امکان می‌دهد واکنش‌های شیمیایی مؤثر را طراحی کنند.
جزئیات کشف
کنزو سوآی، متولد چند سال پس از حمله اتمی به هیروشیما، هم‌اکنون در دانشگاه توکیو فعالیت دارد. هنری کاگان، متولد ۱۹۳۰ در بولونی فرانسه، نیز در دانشگاه پاریس مشغول به کار است. این دو دانشمند به تازگی کشف‌های خود را به کمیته نوبل ارائه دادند که منجر به اعطای این جایزه معتبر به آن‌ها شد.
بیشتر بخوانید: پژوهشگران کره‌ای فیلم فوق‌نازک نانویی برای مهار امواج الکترومغناطیسی ساختند
این جایزه به پاس کشف‌هایی اهدا شد که به شیمی‌دانان امکان داده‌اند واکنش‌های شیمیایی منجر به هوموکایرالیتی را پیش ببرند. هوموکایرالیتی به وضعیتی اشاره دارد که در آن مولکول‌ها به دو شکل آینه‌ای وجود دارند که یکی از آن‌ها در موجودات زنده پیدا می‌شود و دیگری به‌ندرت در طبیعت دیده می‌شود.
معمای هوموکایرالیتی
این معما مدت‌هاست که ذهن شیمی‌دانان را مشغول کرده است؛ اینکه چگونه هوموکایرالیتی می‌تواند به‌طور خودبه‌خودی پدیدار شود. واکنش‌های شیمیایی که کاگان و سوآی ابداع کرده‌اند، به‌دنبال پاسخ به این سؤال بودند. آن‌ها توانسته‌اند با استفاده از روش‌های نوین، تنها یکی از دو شکل آینه‌ای را تولید کنند که برای طراحی داروها و دیگر مولکول‌هایی که با موجودات زنده تعامل دارند، حیاتی است.
کاگان در سال ۱۹۸۶ با کشف روشی نوین برای هدایت واکنش‌های شیمیایی، نخستین گام تعیین‌کننده را برداشت. این روش به او این امکان را داد که یکی از تصاویر آینه‌ای را با مازادی بسیار بیشتر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، تولید کند. سوآی نیز در سال ۱۹۹۵ در یک مقاله مهم، چگونگی طراحی نخستین واکنش شیمیایی که پتانسیل دستیابی به هوموکایرالیتی را داشت، تشریح کرد.
نهایتاً، در سال ۲۰۰۳، او موفق به ارائه واکنشی شد که تنها یکی از دو تصویر آینه‌ای ممکن تشکیل می‌شد؛ این دستاورد بی‌نظیر به نام «هوموکایرالیتی» شناخته می‌شود. یافته‌های این دو دانشمند برای شیمی‌دانانی که در حال طراحی واکنش‌هایی برای تولید دارو هستند، نقشی تعیین‌کننده دارد.
بیشتر بخوانید: وتلوگا؛ غول ۸ چرخ آتش نشانی روسی با سامانه عجیب اطفای حریق
