سیدکامران یگانگی، عضو هیئتعلمی دانشگاه، در مورد چالشهای موجود در حفاظت از میراث تاریخی ایران هشدار داد و گفت: «هر بنای تاریخی، علاوه بر سند مالکیت، حامل بخشی از حافظه جمعی و هویت یک ملت است.» او به خلأهای قانونی و اجرایی در نظام حقوقی اشاره کرد که سبب میشود میان ثبت، مدیریت شهری، تأمین مالی و مسئولیت نهادی فاصله وجود داشته باشد.
ضعفهای موجود در نظام حقوقی
یگانگی با بیان اینکه ایران در حوزه میراث فرهنگی با کمبود مطلق قانون مواجه نیست، به قوانین موجود از جمله قانون حفظ آثار ملی مصوب ۱۳۰۹ و قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی-فرهنگی مصوب ۱۳۹۸ اشاره کرد. او تأکید کرد که مسئله اصلی، فاصله میان ثبت اثر و صیانت واقعی از آن است. او افزود: «نخستین ضعف، غلبه نوعی «ثبتمحوری» است. درحالیکه ثبت باید آغاز فرایند حفاظت باشد، گاه به نقطه پایان مأموریت تبدیل میشود.»
بیشتر بخوانید: وعدههای بیسرانجام چین و روسیه در پروژههای زیرساختی ایران
ضرورت پیشبینی سازوکارهای روشن
یگانگی همچنین به ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی اشاره کرد که تخریب آثار ثبتشده ملی را جرم میداند. اما او هشدار داد که بسیاری از بناهای واجد ارزش تاریخی، پیش از تکمیل فرایند ثبت، در وضعیتی مبهم قرار دارند که میتواند به یک منطقه خاکستری حقوقی تبدیل شود. او خواستار پیشبینی سازوکاری روشن برای حفاظت موقت از بناهایی شد که ارزش تاریخی آنها تأیید شده، اما ثبت نهاییشان هنوز انجام نشده است.
این کارشناس میراث فرهنگی بر این نکته تأکید کرد که حفاظت از میراث تنها وظیفه وزارت میراث فرهنگی نیست و شهرداریها، وزارت راه و شهرسازی و سایر نهادهای عمومی نیز باید در این چرخه نقش داشته باشند. او گفت: «باید مسئولیت هر نهاد در آن صریح، قابل سنجش و قابل پیگیری باشد.»
تعارض میان حقوق مالکانه و منفعت عمومی
یگانگی به تعارض میان حقوق مالکانه و منفعت عمومی نیز اشاره کرد و گفت: «اگر از مالک یک بنای تاریخی انتظار حفاظت داشته باشیم ولی تمام هزینه آن را بر دوش او بگذاریم، نظام حقوقی عملا زمینه تعارض میان مالک و میراث را ایجاد میکند.» او پیشنهاد داد که تسهیلات مرمت، معافیتهای مالیاتی و دیگر ابزارهای جبرانی میتوانند مالک را از «طرف محدودشده» به شریک حفاظت تبدیل کنند.
او همچنین بر لزوم اتصال اطلاعات میراثی به سامانههای ثبت، شهرسازی و صدور مجوز تأکید کرد و گفت: «نباید امکان داشته باشد ملکی تاریخی وارد فرایند تخریب، نوسازی یا تغییر کاربری شود، بیآنکه ارزش تاریخی آن در همان مرحله نخست مشخص شود.»
ضرورت یکپارچگی در حفاظت از میراث
یگانگی در پایان اظهار داشت: «ایران امروز بیش از تصویب قوانین پراکنده جدید، به یک معماری یکپارچه حفاظت نیاز دارد: شناسایی زودهنگام، حمایت موقت، تعیین حریم، اتصال اطلاعات میراثی به کاداستر و سامانههای شهری، تعیین روشن مسئولیت دستگاهها، جبران حقوق مالکانه و پاسخگویی در برابر ترک فعل.» او تأکید کرد که تعداد آثار ثبتشده بهتنهایی نمیتواند شاخص موفقیت سیاست میراث فرهنگی باشد و باید به مدیریت چرخه حیات اثر توجه شود.
بیشتر بخوانید: تشکیل ۱۰ پرونده تخلف در بازرسی از واحدهای صنفی بندرعباس · سه زورخانه جدید در قم؛ احیای هویت ورزشی یا صرفاً یک وعده؟
